કર્મયોગ
- શ્લોક 1અર્જુન બોલ્યા: હે જનાર્દન (શ્રીકૃષ્ણ), જો આપના મતે કર્મ કરતાં જ્ઞાન (બુદ્ધિયોગ) શ્રેષ્ઠ હોય, તો હે ક…
- શ્લોક 2આપના વ્યામિશ્રિત (બે અર્થવાળા લાગતા) વચનોથી મારી બુદ્ધિ જાણે મોહિત થઈ રહી છે. તેથી, નિશ્ચિત કરીને મન…
- શ્લોક 3શ્રી ભગવાને કહ્યું: હે નિષ્પાપ અર્જુન! આ લોકમાં મેં પૂર્વે બે પ્રકારની નિષ્ઠા (માર્ગ) કહી છે: સાંખ્ય…
- શ્લોક 4મનુષ્ય ન તો કર્મોનો આરંભ ન કરવા માત્રથી નૈષ્કર્મ્ય (કર્મબંધનથી મુક્તિની સ્થિતિ) પામે છે, અને ન તો કે…
- શ્લોક 5ખરેખર, કોઈ પણ મનુષ્ય ક્યારેય ક્ષણવાર પણ કર્મ કર્યા વિના રહી શકતો નથી; કારણ કે પ્રકૃતિમાંથી ઉત્પન્ન થ…
- શ્લોક 6જે મૂઢ બુદ્ધિવાળો મનુષ્ય કર્મેન્દ્રિયો (હાથ, પગ, વાણી વગેરે) ને હઠપૂર્વક રોકીને મનથી ઇન્દ્રિયોના વિષ…
- શ્લોક 7પરંતુ હે અર્જુન! જે મનુષ્ય મન વડે ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને, અનાસક્ત થઈને, પોતાની કર્મેન્દ્રિયો દ્વાર…
- શ્લોક 8તું શાસ્ત્રવિહિત નિયત (નક્કી કરેલું, કર્તવ્ય) કર્મ કર; કેમ કે કર્મ ન કરવા કરતાં કર્મ કરવું શ્રેષ્ઠ છ…
- શ્લોક 9યજ્ઞ માટે કરવામાં આવતા કર્મ સિવાયના બીજા કર્મોમાં લાગેલો આ મનુષ્યલોક કર્મોથી બંધાય છે. તેથી હે કૌંતે…
- શ્લોક 10સૃષ્ટિના આરંભમાં પ્રજાપતિ બ્રહ્માએ યજ્ઞ સહિત પ્રજાઓ(મનુષ્યો)ને રચીને કહ્યું: 'આ યજ્ઞ દ્વારા તમે વૃદ્…
- શ્લોક 11આ યજ્ઞ વડે તમે દેવતાઓને પુષ્ટ કરો (સંતુષ્ટ કરો) અને તે દેવો તમને પુષ્ટ કરો (તમારી જરૂરિયાતો પૂરી પાડ…
- શ્લોક 12યજ્ઞ દ્વારા પુષ્ટ થયેલા દેવતાઓ તમને ઇચ્છિત ભોગ (પદાર્થો) નિશ્ચિતરૂપે આપશે. (પરંતુ) તેમના દ્વારા અપાય…
- શ્લોક 13યજ્ઞથી બચેલું અન્ન (પ્રસાદ) ખાનારા સત્પુરુષો સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે; પરંતુ જે પાપી લોકો કેવળ પો…
- શ્લોક 14સર્વ પ્રાણીઓ અન્નથી ઉત્પન્ન થાય છે (જીવે છે), અન્ન વૃષ્ટિથી ઉત્પન્ન થાય છે, વૃષ્ટિ યજ્ઞથી થાય છે, અન…
- શ્લોક 15કર્મને તું વેદમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું જાણ, અને વેદ અવિનાશી પરમાત્મા (અક્ષર બ્રહ્મ) માંથી પ્રગટ થયેલા છે…
- શ્લોક 16હે પાર્થ! આ પ્રમાણે (પરમાત્મા દ્વારા) પ્રવર્તાવવામાં આવેલા સૃષ્ટિચક્રને જે મનુષ્ય આ લોકમાં અનુસરતો ન…
- શ્લોક 17પરંતુ જે મનુષ્ય આત્મામાં જ રમમાણ રહેનારો, આત્મા વડે જ તૃપ્ત, અને આત્મામાં જ સંતુષ્ટ હોય છે, તેના માટ…
- શ્લોક 18તે આત્મજ્ઞાની પુરુષને આ સંસારમાં ન તો કર્મ કરવાથી કોઈ પ્રયોજન (લાભ) સરે છે, ન તો કર્મ ન કરવાથી કોઈ પ…
- શ્લોક 19તેથી, તું આસક્તિરહિત થઈને નિરંતર કર્તવ્ય કર્મ સારી રીતે કર; કેમ કે આસક્તિ વિના કર્મ કરતો મનુષ્ય પરમા…
- શ્લોક 20જનક વગેરે રાજાઓ પણ કર્મ દ્વારા જ પરમ સિદ્ધિ (જ્ઞાનનિષ્ઠા) ને પામ્યા હતા. વળી, લોકસંગ્રહ (લોકોને સન્મ…
- શ્લોક 21શ્રેષ્ઠ પુરુષ જે જે આચરણ કરે છે, તેવું જ બીજા સામાન્ય માણસો પણ આચરણ કરે છે. તે શ્રેષ્ઠ પુરુષ જે વાતન…
- શ્લોક 22હે પાર્થ! મારે ત્રણેય લોકોમાં ન તો કંઈ કર્તવ્ય છે, ન તો કોઈ અપ્રાપ્ત વસ્તુ છે જેને મારે પ્રાપ્ત કરવા…
- શ્લોક 23કેમ કે, હે પાર્થ! જો હું ક્યારેય સાવધાનીપૂર્વક કર્મમાં ન વર્તું, તો (મારું અનુકરણ કરીને) મનુષ્યો બધી…
- શ્લોક 24જો હું કર્મ ન કરું, તો આ બધા લોકો નષ્ટભ્રષ્ટ થઈ જાય અને હું વર્ણસંકરતાનો કરનારો બનું, તથા આ બધી પ્રજ…
- શ્લોક 25હે ભારત (અર્જુન)! કર્મમાં આસક્ત થયેલા અજ્ઞાનીઓ જેવી રીતે (ઉત્સાહપૂર્વક) કર્મ કરે છે, તેવી જ રીતે વિદ…
- શ્લોક 26જ્ઞાની પુરુષે, કર્મોમાં આસક્તિવાળા અજ્ઞાનીઓની બુદ્ધિમાં ભેદ (ભ્રમ) ઉત્પન્ન ન કરવો જોઈએ, પરંતુ પોતે ય…
- શ્લોક 27વાસ્તવમાં સર્વ કર્મો પ્રકૃતિના ગુણો (સત્વ, રજસ, તમસ) દ્વારા જ કરવામાં આવે છે. છતાં, અહંકારથી મોહિત થ…
- શ્લોક 28પરંતુ હે મહાબાહો! ગુણવિભાગ અને કર્મવિભાગના તત્ત્વને જાણનારો જ્ઞાની પુરુષ, 'ગુણો જ ગુણોમાં વર્તી રહ્ય…
- શ્લોક 29પ્રકૃતિના ગુણો વડે અત્યંત મોહિત થયેલા અજ્ઞાની મનુષ્યો ગુણો અને કર્મોમાં આસક્ત રહે છે. તે અધૂરા જ્ઞાન…
- શ્લોક 30(તેથી તું) અધ્યાત્મ ચિત્તવૃત્તિથી સર્વ કર્મો મને (પરમાત્માને) અર્પણ કરીને, ફળની આશા વિનાનો, મમતા વિન…
- શ્લોક 31જે મનુષ્યો દોષદ્રષ્ટિ વિનાના અને શ્રદ્ધાવાન થઈને મારા આ મતનું (ઉપદેશનું) નિત્ય પાલન કરે છે, તેઓ પણ (…
- શ્લોક 32પરંતુ જેઓ આ મારા મતમાં દોષારોપણ કરતાં તેનું પાલન કરતા નથી, તે સર્વ જ્ઞાનમાં મૂઢ બનેલા અને વિવેકહીન લ…
- શ્લોક 33જ્ઞાની પુરુષ પણ પોતાની પ્રકૃતિ (જન્મ-જન્માંતરના સંસ્કાર, સ્વભાવ) અનુસાર જ વર્તન કરે છે. સર્વ પ્રાણીઓ…
- શ્લોક 34પ્રત્યેક ઇન્દ્રિયના તેના વિષયમાં રાગ (આકર્ષણ) અને દ્વેષ (અણગમો) રહેલા જ હોય છે. મનુષ્યે તે રાગ-દ્વેષ…
- શ્લોક 35સારી રીતે આચરણમાં મુકાયેલા બીજાના ધર્મ (કર્તવ્ય) કરતાં, ગુણરહિત (ઓછો આકર્ષક લાગતો) હોવા છતાં પોતાનો …
- શ્લોક 36અર્જુન બોલ્યા: તો પછી હે વાર્ષ્ણેય (વૃષ્ણિવંશી કૃષ્ણ)! મનુષ્ય પોતે ઇચ્છતો ન હોવા છતાં પણ, જાણે બળજબર…
- શ્લોક 37શ્રી ભગવાને કહ્યું: રજોગુણમાંથી ઉત્પન્ન થયેલો આ કામ (વાસના, તીવ્ર ઇચ્છા) જ (અવરોધ આવતાં) ક્રોધ બને છ…
- શ્લોક 38જેમ ધુમાડાથી અગ્નિ, મેલથી દર્પણ (અરીસો) અને ઓર (ગર્ભાશયની કોથળી) થી ગર્ભ ઢંકાયેલો રહે છે, તેમ તે કામ…
- શ્લોક 39હે કૌંતેય (અર્જુન)! કદી પણ પૂર્ણ ન કરી શકાય તેવી (અતૃપ્ત) કામનારૂપી અગ્નિ વડે, જે જ્ઞાનીઓનો પણ નિત્ય…
- શ્લોક 40ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ – આ તેના (કામના) નિવાસસ્થાનો કહેવાય છે. આ (ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ) દ્વારા જ …
- શ્લોક 41તેથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ (અર્જુન)! તું સૌ પ્રથમ ઇન્દ્રિયોને વશમાં કરીને, જ્ઞાન (શાસ્ત્રીય જ્ઞાન) અને વિજ્…
- શ્લોક 42(સ્થૂળ શરીર કરતાં) ઇન્દ્રિયો શ્રેષ્ઠ (વધુ સૂક્ષ્મ, બળવાન અને વ્યાપક) કહેવાય છે; ઇન્દ્રિયો કરતાં મન શ…
- શ્લોક 43હે મહાબાહો (અર્જુન)! આ પ્રમાણે બુદ્ધિથી પર જે આત્મા છે, તેને જાણીને, અને બુદ્ધિ વડે મનને સ્થિર કરીને…
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.