અધ્યાય 3 · શ્લોક 35

ભાષ્ય

રાગ-દ્વેષને વશ ન થવાની વાત કર્યા પછી, ભગવાન 'સ્વધર્મ' પાલનનું મહત્વ સમજાવે છે. 'સ્વધર્મ' એટલે પોતાના વર્ણ (બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શુદ્ર), આશ્રમ (બ્રહ્મચર્ય, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ, સંન્યાસ) અને સ્વભાવને અનુરૂપ શાસ્ત્રોએ નિશ્ચિત કરેલા કર્તવ્યો. કદાચ આપણને પોતાનો ધર્મ (કર્તવ્ય) કઠિન લાગે, ઓછો આકર્ષક લાગે ('વિગુણ'), અને બીજાનો ધર્મ (દા.ત. ક્ષત્રિય માટે યુદ્ધ કરતાં બ્રાહ્મણનું ભિક્ષાવૃત્તિ જેવું કર્મ) સહેલો અને સારો લાગે. પરંતુ ભગવાન કહે છે કે બીજાના ધર્મનું અનુકરણ કરવું યોગ્ય નથી, ભલે તે ગમે તેટલો સારો લાગતો હોય. પોતાના સ્વભાવ અને યોગ્યતા અનુસાર નિયત થયેલા કર્મનું પાલન કરવું જ શ્રેષ્ઠ છે. સ્વધર્મનું પાલન કરવામાં કદાચ કષ્ટ પડે કે મૃત્યુ પણ આવે, તો તે પણ કલ્યાણકારી છે. પરંતુ બીજાના ધર્મનું આચરણ આધ્યાત્મિક અને સામાજિક રીતે ભયજનક છે, કારણ કે તે અયોગ્ય અને અવ્યવસ્થા સર્જનારું છે. અર્જુન માટે ક્ષત્રિય તરીકે યુદ્ધ કરવું એ જ સ્વધર્મ છે.