અધ્યાય 3 · શ્લોક 27

ભાષ્ય

કર્મ બંધનનું મૂળ કારણ શું છે, તે ભગવાન અહીં સ્પષ્ટ કરે છે. સાંખ્ય દર્શન અનુસાર, બધા જ કર્મો પ્રકૃતિ (માયા) અને તેના ત્રણ ગુણો (સત્વ, રજસ, તમસ) દ્વારા થાય છે. આત્મા તો અકર્તા અને સાક્ષી માત્ર છે. પરંતુ અજ્ઞાનને કારણે અને અહંકાર ('હું' અને 'મારું' નો ભાવ) થી મૂઢ બનેલો જીવ, શરીર અને ઇન્દ્રિયો દ્વારા થતા કર્મોને પોતાના માની લે છે અને પોતાને તે કર્મોનો 'કર્તા' સમજે છે. આ કર્તાપણાનું અભિમાન જ બંધનનું કારણ છે. જ્ઞાની પુરુષ આ સત્ય જાણે છે, તેથી તે કર્મો કરતો હોવા છતાં 'હું કરું છું' એવા અભિમાનથી મુક્ત રહે છે.