અધ્યાય 3 · શ્લોક 40

ભાષ્ય

આ શત્રુ (કામ) ક્યાં રહે છે અને કેવી રીતે કાર્ય કરે છે, તે ભગવાન સમજાવે છે. તેના મુખ્ય રહેઠાણ છે: ઇન્દ્રિયો (આંખ, કાન વગેરે જેના દ્વારા તે વિષયોના સંપર્કમાં આવે છે), મન (જ્યાં વિષયોનું ચિંતન અને સંકલ્પ-વિકલ્પ થાય છે), અને બુદ્ધિ (જે નિર્ણય કરે છે). કામ આ ત્રણેય સ્થાનો પર કબજો જમાવી લે છે. પહેલા તે ઇન્દ્રિયો દ્વારા વિષયો તરફ આકર્ષાય છે, પછી મનમાં તેની ઇચ્છા જાગે છે, અને છેવટે બુદ્ધિને ભ્રષ્ટ કરીને ખોટો નિર્ણય કરાવે છે. આ રીતે, ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિના માધ્યમથી જ કામ જીવાત્માના જ્ઞાનને ઢાંકી દે છે અને તેને સંસારના મોહમાં ફસાવી દે છે.