ગુણત્રયવિભાગયોગ
- શ્લોક 1શ્રીભગવાન બોલ્યા (હવે હું) જ્ઞાનોમાં પણ ઉત્તમ એવા પરમ જ્ઞાનને ફરીથી કહીશ, જે જ્ઞાનને જાણીને સર્વ મુન…
- શ્લોક 2આ જ્ઞાનનો આશ્રય લઈને જે મારામાં એકરૂપ થઇ ગયા છે, તે સૃષ્ટિના ઉત્પતિ કાળમાં જન્મતા નથી કે પ્રલયમાં વ્…
- શ્લોક 3હે ભારત ! મૂળ પ્રધાન પ્રકૃતિ બ્રહ્મ મારું ગર્ભાધાન કરવાનું સ્થાન છે. તેમા હું ગર્ભને ધારણ કરું છું. …
- શ્લોક 4હે કાન્તેય ! સર્વ યોનિમાં જે પ્રાણી ઉત્પન થાય છે, તે પ્રાણીઓની પ્રકૃતિ-માયા માતા છે તથા હું ગર્ભાધા…
- શ્લોક 5હે મહાબાહો ! સત્વ, રજ અને તમ એ ત્રણ ગુણો પ્રકૃતિમાંથી જ ઉત્પન્ન થયા છે. તેઓ આ શરીરમાં અવિનાશી જીવાત…
- શ્લોક 6હે અનધ ! તે ત્રણ ગુણોમાં સત્વગુણ નિર્મળપણાને લીધે પ્રકાશ કરનાર, ઉપદ્રવરહિત સુખના સંગથી અને જ્ઞાનના…
- શ્લોક 7હે કાન્તેય ! પ્રીતિસ્વરૂપ જે રજોગુણ તે આશા અને આસક્તિના સંબંધ થી જ ઉત્પન્ન થયેલો છે. તે જીવાત્માને ક…
- શ્લોક 8હે ભારત ! વળી તમોગુણને અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન થયેલો તથા સર્વ જીવાત્માઓને મોહમાં નાખનારો જાણ. તે જીવાત્મા …
- શ્લોક 9હે ભારત ! સત્વગુણ આત્માને સુખમાં જોડે છે, રજોગુણ આત્માને કર્મમાં જોડે છે અને તમોગુણ તો જ્ઞાનને ઢાંકી…
- શ્લોક 10હે ભારત ! રજોગુણ અને તમોગુણને દબાવીને સત્વગુણ વૃદ્ધિ પામે છે; (તેવી જ રીતે) સત્વગુણ અને તમોગુણને દબા…
- શ્લોક 11જયારે આ દેહના સર્વ દ્વારોમાં (ઇન્દ્રિયોમાં) જ્ઞાનરૂપી પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે, ત્યારે એમ જાણવું કે સત્…
- શ્લોક 12હે ભરતશ્રેષ્ઠ ! લોભ,પ્રવૃત્તિ,કર્માંરંભ, ઉચ્છુંખલતા અને ઈચ્છા એ સર્વ ચિન્હો રજોગુણના વધવાથી ઉત્પન્ન …
- શ્લોક 13હે કુરુનંદન! વિવેકનો નાશ, કર્તવ્યમાં અપ્રવૃત્તિ, પ્રમાદ અને મોહ - એ સર્વ તમોગુણના વધવાથી ઉત્પન્ન થાય…
- શ્લોક 14જ્યારે સત્વગુણની વૃદ્ધિ થઇ હોય ત્યારે જો દેહધારી મૃત્યુ પામે, તો તે ઉત્તમ તત્વોને જાણનારાઓના નિર્મળ …
- શ્લોક 15રજોગુણ(ની વૃદ્ધિ)માં મૃત્યુ પામીને (જીવ) કર્મમાં આસક્તિવાળાઓ(મનુષ્યો)માં જન્મે છે; તેવી જ રીતે તમોગુ…
- શ્લોક 16શ્રેષ્ઠ (સાત્વિક) કર્મનું ફળ સાત્વિક અને નિર્મળ (સુખ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય) કહ્યું છે; પરંતુ રજોગુણ(પ્રધાન…
- શ્લોક 17સત્વગુણમાંથી જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે અને રજોગુણમાંથી લોભ જ; તમોગુણમાંથી પ્રમાદ અને મોહ ઉત્પન્ન થાય છે અ…
- શ્લોક 18સત્વગુણમાં સ્થિત થયેલા (પુરુષો) ઊંચે (દેવલોક વગેરેમાં) જાય છે; રજોગુણી (પુરુષો) મધ્યમાં (મનુષ્યલોકમા…
- શ્લોક 19જ્યારે દ્રષ્ટા (જીવાત્મા) ત્રણેય ગુણો સિવાય બીજા કોઈને કર્તા જોતો નથી અને (પોતાને) ગુણોથી પર જાણે છે…
- શ્લોક 20જીવ દેહની ઉત્પત્તિના કારણરૂપ આ ત્રણેય ગુણોને ઓળંગીને, જન્મ, મૃત્યુ, વૃદ્ધાવસ્થા અને (બીજાં) દુઃખોથી …
- શ્લોક 21અર્જુન બોલ્યા હે પ્રભો ! આ ત્રણે ગુણોનો ત્યાગ કરીને આગળ વધેલા જીવને કેવી રીતે જાણવો? તેનો આચાર કેવો …
- શ્લોક 22શ્રીભગવાન બોલ્યા હે પાંડવ ! જે પ્રકાશ (સત્વનું કાર્ય), પ્રવૃત્તિ (રજસનું કાર્ય) અને મોહ (તમસનું કાર્…
- શ્લોક 23જે ઉદાસીનની જેમ સ્થિત રહે છે, (અને) ગુણો વડે વિચલિત કરાતો નથી; 'ગુણો જ (ગુણોમાં) વર્તી રહ્યા છે' એમ …
- શ્લોક 24જે સુખ-દુઃખને સમાન ગણે છે, આત્મસ્વરૂપમાં સ્થિર રહે છે, માટી, પથ્થર અને સોનાને સમાન ગણે છે, પ્રિય અને…
- શ્લોક 25જેને માટે માન-અપમાન સમાન છે, જે મિત્ર અને શત્રુના પક્ષમાં સમાન છે અને જેણે સર્વ કર્મારંભોનો ત્યાગ કર…
- શ્લોક 26અને જે અવ્યભિચારી ભક્તિયોગ વડે મારી સેવા કરે છે, તે આ ગુણોને સારી રીતે ઓળંગીને બ્રહ્મસ્વરૂપ થવાને યો…
- શ્લોક 27કેમ કે હું જ બ્રહ્મની, અવિનાશી અમૃતની, શાશ્વત ધર્મની અને ঐકાંતિક (પરમ) સુખની પ્રતિષ્ઠા (આશ્રય) છું.(…
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.