અધ્યાય 14 · શ્લોક 6

ભાષ્ય

હવે ભગવાન ત્રણેય ગુણોના સ્વભાવ અને બંધનકારક શક્તિનું અલગ અલગ વર્ણન કરે છે. પ્રથમ સત્ત્વગુણ: "હે અનઘ! (પાપરહિત અર્જુન)" `તત્ર` (તે ત્રણ ગુણોમાં) `સત્ત્વમ્` (સત્ત્વગુણ) `નિર્મલત્વાત્` (નિર્મળ હોવાને કારણે, સ્વચ્છ હોવાને કારણે) `પ્રકાશકમ્` (જ્ઞાનનો પ્રકાશ કરનારો છે) અને `અનામયમ્` (ઉપદ્રવ રહિત, શાંતિપ્રદ છે). આ તેના ઉત્તમ લક્ષણો છે. પરંતુ, તે પણ બંધનકર્તા છે. કેવી રીતે? તે જીવાત્માને `સુખસઙ્ગેન` (સુખ પ્રત્યેની આસક્તિ દ્વારા, 'હું સુખી છું' એવા ભાવ દ્વારા) અને `જ્ઞાનસઙ्ગેન ચ` (જ્ઞાન પ્રત્યેની આસક્તિ દ્વારા, 'હું જ્ઞાની છું' એવા અભિમાન દ્વારા) `બધ્નાતિ` (બાંધે છે). સત્ત્વગુણ શ્રેષ્ઠ હોવા છતાં, તેના ફળરૂપ સુખ અને જ્ઞાન પ્રત્યેની આસક્તિ પણ જીવને મુક્ત થવા દેતી નથી, તે પણ એક પ્રકારનું (સોનાની સાંકળ જેવું) બંધન છે.