અધ્યાય 14 · શ્લોક 18

ભાષ્ય

જીવન દરમિયાન જે ગુણ પ્રધાન રહે છે, તેના આધારે મૃત્યુ પછીની ગતિ નક્કી થાય છે. `સત્ત્વસ્થાઃ` (સત્ત્વગુણમાં સ્થિત થયેલા લોકો) `ઊર્ધ્વમ્ ગચ્છન્તિ` (ઉપરના લોકોમાં, દેવલોક વગેરેમાં જાય છે). `રાજસાઃ` (રજોગુણી લોકો) `મધ્યે તિષ્ઠન્તિ` (વચ્ચે રહે છે, એટલે કે ફરીથી મનુષ્યલોકમાં જ જન્મ પામે છે, કારણ કે કર્મો કરવા અને ફળ ભોગવવા માટે આ જ મુખ્ય સ્થાન છે). `તુ` (પરંતુ) `જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થાઃ` (નિંદિત એવા તમોગુણના કાર્યોમાં સ્થિત થયેલા) `તામસાઃ` (તામસી લોકો) `અધઃ ગચ્છન્તિ` (નીચે જાય છે, એટલે કે પશુ-પક્ષી, કીટ-પતંગ જેવી નીચ યોનિઓમાં અથવા નરકમાં જાય છે). આ શ્લોક ગુણો અનુસાર જીવની ઊર્ધ્વગતિ, મધ્યમ ગતિ અને અધોગતિ સ્પષ્ટ કરે છે.