અધ્યાય 14 · શ્લોક 22

ભાષ્ય

ભગવાન અર્જુનના પહેલા પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતાં ગુણાતીત પુરુષનાં આંતરિક લક્ષણો જણાવે છે. "હે પાંડવ!" `યઃ` (જે પુરુષ) `પ્રકાશમ્ ચ` (એટલે કે સત્ત્વગુણનું કાર્ય - જ્ઞાન, સુખ), `પ્રવૃત્તિમ્ ચ` (એટલે કે રજોગુણનું કાર્ય - કર્મ, આસક્તિ) `ચ મોહમ્ એવ` (અને તમોગુણનું કાર્ય - અજ્ઞાન, જડતા) - આ ગુણોનાં કાર્યો જ્યારે `સંપ્રવૃત્તાનિ` (પોતાનામાં સારી રીતે પ્રવૃત્ત થયેલાં હોય, ઉદય પામેલાં હોય) ત્યારે `ન દ્વેષ્ટિ` (તેમનો દ્વેષ કરતો નથી, તેમને દૂર કરવા વ્યાકુળ થતો નથી) અને જ્યારે `નિવૃત્તાનિ` (તેઓ નિવૃત્ત થઈ જાય, શાંત થઈ જાય) ત્યારે `ન કાઙ्ક્ષતિ` (તેમની ફરીથી ઈચ્છા કરતો નથી). ગુણાતીત પુરુષ ગુણોના ખેલનો સાક્ષી રહે છે. ગુણોના ઉદય અને અસ્તથી તે હર્ષ કે શોક પામતો નથી. તે સમજે છે કે આ ગુણોના ધર્મો છે, મારા (આત્માના) નહીં, તેથી તે તેમના પ્રત્યે ઉદાસીન અને સમ રહે છે.