અધ્યાય 14 · શ્લોક 23
ઉદાસીનવદાસીનો ગુણૈર્યો ન વિચાલ્યતે ।
ગુણા વર્તન્ત ઇત્યેવ યોઽવતિષ્ઠતિ નેઙ્ગતે ॥૨૩॥
અર્થ
જે ઉદાસીનની જેમ સ્થિત રહે છે, (અને) ગુણો વડે વિચલિત કરાતો નથી; 'ગુણો જ (ગુણોમાં) વર્તી રહ્યા છે' એમ સમજીને જે સ્થિર રહે છે અને ચલાયમાન થતો નથી.(૨૩)
(નોંધ: શ્લોકનું ભાષાંતર સુધાર્યું છે.)
ભાષ્ય
ગુણાતીત પુરુષની સ્થિતિનું વર્ણન ચાલુ રહે છે. `યઃ` (જે) `ઉદાસીનવત્ આસીનઃ` (ઉદાસીનની જેમ, એટલે કે તટસ્થ, અલિપ્ત ભાવે સ્થિત રહે છે) અને `ગુણૈઃ ન વિચાલ્યતે` (ગુણોના કાર્યોથી, સુખ-દુઃખ વગેરેથી વિચલિત થતો નથી). તે `ગુણાઃ વર્તન્તે ઇતિ એવ` ('ગુણો જ પોતાના કાર્યોમાં વર્તી રહ્યા છે', 'હું કંઈ કરતો નથી' એમ સમજીને) `યઃ અવતિષ્ઠતિ` (જે સ્થિર રહે છે) `ન ઇઙ्गતે` (અને પોતાની આત્મસ્થિતિમાંથી ચલાયમાન થતો નથી). તે જાણે છે કે ઇન્દ્રિયો પોતાના વિષયોમાં પ્રવૃત્ત થાય છે, મન વિચારે છે, બુદ્ધિ નિર્ણય કરે છે - આ બધું ગુણોનું જ કાર્ય છે, આત્મા તો કેવળ સાક્ષી છે. આ દૃઢ નિશ્ચયને કારણે તે ગુણોના પ્રવાહમાં તણાતો નથી અને શાંત, સ્થિર રહે છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.