અધ્યાય 14 · શ્લોક 15

ભાષ્ય

હવે રજોગુણ અને તમોગુણની પ્રબળતામાં મૃત્યુ પામનારની ગતિ જણાવે છે. `રજસિ પ્રલયમ્ ગત્વા` (રજોગુણની વૃદ્ધિમાં મૃત્યુ પામીને) જીવ `કર્મસઙ્ગિષુ જાયતે` (કર્મોમાં અને તેના ફળમાં આસક્તિ રાખનારા મનુષ્યોમાં જન્મ લે છે). રજોગુણ કર્મ અને ફળ સાથે જોડાયેલો હોવાથી, તે જીવને ફરીથી કર્મ કરવા અને ફળ ભોગવવા માટે મનુષ્યલોકમાં જન્મ અપાવે છે. `તથા` (તેવી જ રીતે) `તમસિ પ્રલીનઃ` (તમોગુણની વૃદ્ધિમાં મૃત્યુ પામેલો જીવ) `મૂઢયોનિષુ જાયતે` (મૂઢ યોનિઓમાં, એટલે કે પશુ, પક્ષી, કીટ-પતંગ જેવી વિવેકહીન યોનિઓમાં જન્મ પામે છે). તમોગુણ અજ્ઞાન અને જડતા તરફ દોરી જતો હોવાથી, તે જીવને નીચલી, તિર્યક્ યોનિઓમાં ધકેલે છે.