પુરુષોત્તમયોગ
- શ્લોક 1શ્રીભગવાન બોલ્યા (શાસ્ત્રો) ઉપર મૂળવાળા અને નીચે શાખાઓવાળા આ સંસારરૂપી પીપળાના વૃક્ષને અવિનાશી કહે છ…
- શ્લોક 2તે વૃક્ષની (પ્રકૃતિના) ગુણો વડે વિકસેલી અને વિષયોરૂપી કૂંપળોવાળી શાખાઓ નીચે અને ઉપર ફેલાયેલી છે; તથા…
- શ્લોક 3આ સંસાર વૃક્ષનું સ્વરૂપ અહીં (વિચારકાળમાં) તેવું જણાતું નથી (જેવું વર્ણવ્યું છે); તેમ જ તેનો અંત નથી…
- શ્લોક 4ત્યાર પછી તે પરમ પદને શોધવું જોઈએ, જેમાં ગયેલા (પુરુષો) ફરીથી પાછા (સંસારમાં) આવતા નથી; અને (એવી ભાવ…
- શ્લોક 5જેમનું માન અને મોહ નષ્ટ થઈ ગયા છે, જેમણે આસક્તિરૂપી દોષ જીતી લીધો છે, જેઓ નિરંતર અધ્યાત્મ (પરમાત્મા)…
- શ્લોક 6તે (પરમ પદ)ને સૂર્ય પ્રકાશિત કરી શકતો નથી, ન ચંદ્ર કે ન અગ્નિ; જ્યાં જઈને (પુરુષો) પાછા ફરતા નથી, તે…
- શ્લોક 7આ જીવલોકમાં મારો જ સનાતન અંશ જીવ બનેલો છે. (તે) પ્રકૃતિમાં રહેલી મન સહિત છ ઇન્દ્રિયોને (પોતાના તરફ) …
- શ્લોક 8(શરીરનો સ્વામી) ઈશ્વર (જીવાત્મા) જ્યારે (એક) શરીર પ્રાપ્ત કરે છે અને જ્યારે (તેને) છોડીને જાય છે, ત્…
- શ્લોક 9આ (જીવાત્મા) કાન, આંખ, ત્વચા, જીભ અને નાક તેમજ મનનો આશ્રય લઈને વિષયો(શબ્દ, રૂપ, સ્પર્શ, રસ, ગંધ)નો ઉ…
- શ્લોક 10(શરીર) છોડીને જતા, (શરીરમાં) રહેલા, અથવા (વિષયોને) ભોગવતા, (કે) ગુણોથી યુક્ત થયેલા (આત્મા)ને મૂઢ લોક…
- શ્લોક 11યત્ન કરતા યોગીઓ પણ આ (આત્મા) ને પોતાનામાં સ્થિત જુએ છે; પરંતુ જેમનું અંતઃકરણ શુદ્ધ નથી તેવા અવિવેકીઓ…
- શ્લોક 12જે સૂર્યમાં રહેલું તેજ સમગ્ર જગતને પ્રકાશિત કરે છે, અને જે (તેજ) ચંદ્રમામાં છે અને જે અગ્નિમાં છે, ત…
- શ્લોક 13અને હું જ પૃથ્વીમાં પ્રવેશ કરીને મારા ઓજસ (શક્તિ) વડે સર્વ ભૂતોને ધારણ કરું છું; તથા રસાત્મક ચંદ્ર બ…
- શ્લોક 14હું જ વૈશ્વાનર (જઠરાગ્નિ) બનીને પ્રાણીઓના દેહનો આશ્રય લઉં છું; (અને) પ્રાણ અને અપાન (વાયુઓ) થી યુક્ત…
- શ્લોક 15અને હું જ સર્વ (પ્રાણીઓ)ના હૃદયમાં પ્રવેશીને રહેલો છું. મારાથી જ સ્મૃતિ, જ્ઞાન અને તેમનો અભાવ (વિસ્મ…
- શ્લોક 16આ લોકમાં ક્ષર (નાશવંત) અને અક્ષર (અવિનાશી) એવા બે પુરુષો છે. સર્વ ભૂતો (દેહો) ક્ષર કહેવાય છે અને કૂટ…
- શ્લોક 17પરંતુ ઉત્તમ પુરુષ તો (આ બંનેથી) અન્ય જ છે, જે 'પરમાત્મા' એ નામથી કહેવાયો છે, જે અવિનાશી ઈશ્વર ત્રણેય…
- શ્લોક 18કારણ કે હું ક્ષરથી પર છું અને અક્ષરથી પણ ઉત્તમ છું, તેથી લોકમાં અને વેદમાં 'પુરુષોત્તમ' નામથી પ્રસિદ…
- શ્લોક 19હે ભારત ! જે (મનુષ્ય) મોહરહિત થઈને મને આ પ્રમાણે 'પુરુષોત્તમ' તરીકે જાણે છે, તે સર્વજ્ઞ (બધું જાણનાર…
- શ્લોક 20હે નિષ્પાપ (અર્જુન)! આ પ્રમાણે આ અત્યંત ગુપ્ત શાસ્ત્ર (ઉપદેશ) મેં કહ્યું. હે ભારત! આને જાણીને (મનુષ્…
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.