અધ્યાય 15 · શ્લોક 11

ભાષ્ય

આત્મદર્શન માટે કેવળ જ્ઞાન જ નહીં, પણ સાધના અને ચિત્તશુદ્ધિ પણ અનિવાર્ય છે. `યતન્તઃ યોગિનઃ ચ` (ધ્યાન, અભ્યાસ વગેરેનો યત્ન કરનારા યોગીઓ પણ) `એનમ્` (આ આત્માને) `આત્મનિ અવસ્થિતમ્ પશ્યન્તિ` (પોતાના અંતઃકરણમાં સ્થિત જુએ છે, અનુભવે છે). યોગ્ય સાધના દ્વારા આત્મસાક્ષાત્કાર શક્ય છે. `અપિ` (પરંતુ) `યતન્તઃ` (ભલે યત્ન કરતા હોય તો પણ) `અકૃતાત્માનઃ` (જેમણે પોતાના મન અને ઇન્દ્રિયોને શુદ્ધ કર્યા નથી, જેમનું અંતઃકરણ મલિન છે) અને `અચેતસઃ` (જેઓ અવિવેકી છે, સારાસારનો વિવેક નથી), તેઓ `એનમ્ ન પશ્યન્તિ` (આ આત્માને જોઈ શકતા નથી). આત્મદર્શન માટે શાસ્ત્રજ્ઞાન, સાધનાનો પ્રયત્ન અને અંતઃકરણની શુદ્ધિ - આ ત્રણેય આવશ્યક છે. મલિન મન સત્યને ગ્રહણ કરી શકતું નથી.