અધ્યાય 15 · શ્લોક 20

ભાષ્ય

અધ્યાયના અંતે ભગવાન આ ઉપદેશની મહત્તા અને ફળશ્રુતિ જણાવીને સમાપન કરે છે. "હે અનઘ! (નિષ્પાપ અર્જુન)" `ઇતિ` (આ પ્રમાણે) `ઇદમ્ ગુહ્યતમમ્ શાસ્ત્રમ્` (આ અત્યંત રહસ્યમય શાસ્ત્ર, ગુપ્ત ઉપદેશ) `મયા ઉક્તમ્` (મારા દ્વારા કહેવામાં આવ્યું છે). આ અધ્યાયમાં સંસાર વૃક્ષનું રૂપક, જીવાત્માનું સ્વરૂપ, પરમાત્માની વિભૂતિઓ અને ક્ષર, અક્ષર તથા પુરુષોત્તમનું જ્ઞાન - આ બધું અત્યંત ગહન અને ગુપ્ત જ્ઞાન છે. `હે ભારત!` `એતત્ બુદ્ધ્વા` (આ જ્ઞાનને યથાર્થ રીતે સમજીને) મનુષ્ય `બુદ્ધિમાન્ સ્યાત્` (સાચો બુદ્ધિમાન, જ્ઞાની બને છે) `ચ કૃતકૃત્યઃ` (અને કૃતકૃત્ય એટલે કે જેણે કરવા યોગ્ય બધું કરી લીધું છે, જેનું જીવન સફળ થઈ ગયું છે, તેવો બની જાય છે). આ પુરુષોત્તમ યોગનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું એ જ માનવ જીવનની પરમ સફળતા અને સાર્થકતા છે.

ૐ તત્સદિતિ... આ મંત્ર સાથે પંદરમો અધ્યાય, 'પુરુષોત્તમયોગ', પૂર્ણ થાય છે. આ અધ્યાયમાં ભગવાને સંસારના સ્વરૂપ, જીવાત્માના સ્વરૂપ અને પોતાના પરમ પુરુષોત્તમ સ્વરૂપનું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ગુહ્ય જ્ઞાન આપ્યું છે.