અધ્યાય 15 · શ્લોક 3

ભાષ્ય

આ સંસાર વૃક્ષની માયા એવી છે કે તેમાં ફસાયેલો જીવ તેના વાસ્તવિક સ્વરૂપને જોઈ શકતો નથી. `અસ્ય રૂપમ્ ઇહ તથા ન ઉપલભ્યતે` (આ વૃક્ષનું જેવું વર્ણન કર્યું, તેવું સ્વરૂપ અહીં સંસારમાં રહેલાને સમજાતું નથી). `ન અન્તઃ` (તેનો અંત ક્યારે આવશે તે દેખાતું નથી), `ન ચ આદિઃ` (તેની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ તે સમજાતું નથી), `ન ચ સંપ્રતિષ્ઠા` (તેનો આધાર શું છે તે પણ જણાતું નથી). તે અનાદિ, અનંત અને આધારહીન જેવું લાગે છે. આ `સુવિરૂઢમૂલમ્` (ખૂબ જ મજબૂત અને ઊંડા મૂળવાળા) `એનમ્ અશ્વત્થમ્` (આ સંસારરૂપી પીપળાના વૃક્ષને) કાપવાનો ઉપાય શું? `દૃઢેન અસઙ્ગશસ્ત્રેણ છિત્ત્વા` (દૃઢ વૈરાગ્ય રૂપી શસ્ત્ર વડે તેને કાપી નાખવું). સંસારના વિષયો અને સંબંધો પ્રત્યેની આસક્તિનો ત્યાગ કરવો એ જ આ વૃક્ષને કાપવાનું અમોઘ શસ્ત્ર છે.