श्रीमद्भगवद्गीता

अध्याय 11: विराट रूप

इस अध्याय के सभी श्लोक संस्कृत मूल पाठ, हिंदी अर्थ और सरल व्याख्या सहित पढ़ें।

अध्याय 11 का हिंदी वीडियो

YouTube पर देखें

अध्याय 11 के श्लोक

  1. श्लोक 1( विश्वरूप के दर्शन हेतु अर्जुन की प्रार्थना ) अर्जुन उवाच मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसञ्ज्ञितम्‌।…
  2. श्लोक 2भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया। त्वतः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्‌॥
  3. श्लोक 3एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर। द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम॥
  4. श्लोक 4मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो। योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम्‌॥
  5. श्लोक 5(भगवान द्वारा अपने विश्व रूप का वर्णन ) श्रीभगवानुवाच पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः। नानाविधानि…
  6. श्लोक 6पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा। बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत॥
  7. श्लोक 7इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्‌। मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टमिच्छसि॥
  8. श्लोक 8न तु मां शक्यसे द्रष्टमनेनैव स्वचक्षुषा। दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्‌॥
  9. श्लोक 9(संजय द्वारा धृतराष्ट्र के प्रति विश्वरूप का वर्णन ) संजय उवाच एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः।…
  10. श्लोक 10–11अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्‌। अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्‌॥ दिव्यमाल्याम्बरधरं…
  11. श्लोक 12दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता। यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः॥
  12. श्लोक 13तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा। अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा॥
  13. श्लोक 14ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः। प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत॥
  14. श्लोक 15(अर्जुन द्वारा भगवान के विश्वरूप का देखा जाना और उनकी स्तुति करना ) अर्जुन उवाच पश्यामि देवांस्तव देव देहे…
  15. श्लोक 16अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रंपश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्‌। नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिंपश्यामि विश्वेश्वर…
  16. श्लोक 17किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम्‌। पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं…
  17. श्लोक 18त्वमक्षरं परमं वेदितव्यंत्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्‌। त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे॥
  18. श्लोक 19अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यमनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम्‌। पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रंस्वतेजसा विश्वमिदं…
  19. श्लोक 20द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः। दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदंलोकत्रयं…
  20. श्लोक 21अमी हि त्वां सुरसङ्‍घा विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति। स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्‍घा:…
  21. श्लोक 22रुद्रादित्या वसवो ये च साध्याविश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च। गंधर्वयक्षासुरसिद्धसङ्‍घावीक्षन्ते त्वां…
  22. श्लोक 23रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रंमहाबाहो बहुबाहूरूपादम्‌। बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालंदृष्टवा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम्‌॥
  23. श्लोक 24नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णंव्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्‌। दृष्टवा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न…
  24. श्लोक 25दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानिदृष्टैव कालानलसन्निभानि। दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
  25. श्लोक 26–27अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसंघैः। भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि…
  26. श्लोक 28यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति। तथा तवामी नरलोकवीराविशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति॥
  27. श्लोक 29यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतंगाविशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः। तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः॥
  28. श्लोक 30लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः। तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रंभासस्तवोग्राः प्रतपन्ति…
  29. श्लोक 31आख्याहि मे को भवानुग्ररूपोनमोऽस्तु ते देववर प्रसीद। विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यंन हि प्रजानामि तव…
  30. श्लोक 32(भगवान द्वारा अपने प्रभाव का वर्णन और अर्जुन को युद्ध के लिए उत्साहित करना) श्रीभगवानुवाच कालोऽस्मि…
  31. श्लोक 33तस्मात्त्वमुक्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून्भुङ्‍क्ष्व राज्यं समृद्धम्‌। मयैवैते निहताः पूर्वमेव…
  32. श्लोक 34द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि योधवीरान्‌। मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठायुध्यस्व जेतासि रणे…
  33. श्लोक 35(भयभीत हुए अर्जुन द्वारा भगवान की स्तुति और चतुर्भुज रूप का दर्शन कराने के लिए प्रार्थना) संजय उवाच…
  34. श्लोक 36अर्जुन उवाच स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च। रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे…
  35. श्लोक 37कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन्‌ गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे। अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्‌॥
  36. श्लोक 38त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्‌। वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप।।
  37. श्लोक 39वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्‍क: प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च। नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो…
  38. श्लोक 40नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व। अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वंसर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः॥
  39. श्लोक 41–42सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति। अजानता महिमानं तवेदंमया प्रमादात्प्रणयेन वापि॥…
  40. श्लोक 43पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्‌। न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः…
  41. श्लोक 44तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायंप्रसादये त्वामहमीशमीड्यम्‌। पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव…
  42. श्लोक 45अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे। तदेव मे दर्शय देवरूपंप्रसीद देवेश जगन्निवास॥
  43. श्लोक 46किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तमिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव। तेनैव रूपेण चतुर्भुजेनसहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते॥
  44. श्लोक 47(भगवान द्वारा अपने विश्वरूप के दर्शन की महिमा का कथन तथा चतुर्भुज और सौम्य रूप का दिखाया जाना) श्रीभगवानुवाच…
  45. श्लोक 48न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः। एवं रूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन…
  46. श्लोक 49मा ते व्यथा मा च विमूढभावोदृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्‍ममेदम्‌। व्यतेपभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वंतदेव मे रूपमिदं…
  47. श्लोक 50संजय उवाच इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः। आश्वासयामास च भीतमेनंभूत्वा पुनः…
  48. श्लोक 51(बिना अनन्य भक्ति के चतुर्भुज रूप के दर्शन की दुर्लभता का और फलसहित अनन्य भक्ति का कथन) ) अर्जुन उवाच…
  49. श्लोक 52श्रीभगवानुवाच सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम। देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्‍क्षिणः॥
  50. श्लोक 53नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया। शक्य एवं विधो द्रष्टुं दृष्ट्वानसि मां यथा॥
  51. श्लोक 54भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन। ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप॥
  52. श्लोक 55मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्‍गवर्जितः। निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव॥