ಅಧ್ಯಾಯ 13 · ಶ್ಲೋಕ 20

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ಯ (ದೇಹ) ಮತ್ತು ಕಾರಣ (ಇಂದ್ರಿಯಗಳು) ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವದಲ್ಲಿ (ಇವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ) (`ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ-ಕರ್ತೃತ್ವೇ`) ಪ್ರಕೃತಿಯೇ (`ಪ್ರಕೃತಿಃ`) ಕಾರಣವೆಂದು (`ಹೇತುಃ`) ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (`ಉಚ್ಯತೇ`). ಆದರೆ, ಪುರುಷನು (ಜೀವಾತ್ಮನು) (`ಪುರುಷಃ`) ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳ (`ಸುಖದುಃಖಾನಾಂ`) ಭೋಕ್ತೃತ್ವದಲ್ಲಿ (ಅನುಭವಿಸುವುದರಲ್ಲಿ) (`ಭೋಕ್ತೃತ್ವೇ`) ಕಾರಣವೆಂದು (`ಹೇತುಃ`) ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (`ಉಚ್ಯತೇ`). ಅಂದರೆ, ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಆ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಚೇತನನಾದ ಜೀವಾತ್ಮ.