अध्याय 13 · श्लोक 20

स्पष्टीकरण

20 व्या श्लोकात निसर्ग आणि माणूस यांच्यातील फरक स्पष्ट केला आहे. या श्लोकात प्रामुख्याने दोन गोष्टी सांगितल्या आहेत: प्रकृतीचे स्वरूप: श्लोकानुसार 'प्रकृती' हे करण आणि करण आहे. येथे 'कार्य' म्हणजे आकाश, वायू, अग्नी, जल आणि पृथ्वी या भौतिक सृष्टीची रचना करणाऱ्या घटकांचा संदर्भ आहे. 'करण' म्हणजे त्या संवेदना आणि मानसिक घटकांचा संदर्भ आहे ज्यांचा आपण शारीरिक आणि मानसिक अनुभवासाठी वापर करतो, जसे की बुद्धी, अहंकार, मन, इंद्रिये. हे सर्व घटक निर्माण करणारी शक्ती ही निसर्ग आहे. पुरूषाचे रूप: येथे 'पुरुष' म्हणजे सुख आणि दु:खाचा अनुभव घेणारा आत्मा. म्हणजेच, पुरुष (आत्मा) सर्व भौतिक अनुभवांचा अनुभव घेतो जे निसर्गाने निर्माण केले आहेत. त्यामुळे प्रकृती आणि पुरुषाच्या भूमिका भिन्न आहेत हे श्लोकात स्पष्ट केले आहे. प्रकृती ही शारीरिक आणि मानसिक घटकांची निर्मिती करणारी शक्ती आहे, तर पुरुष त्या घटकांचा अनुभव घेण्यामध्ये आणि आनंद घेण्यात गुंतलेला असतो.