ಅಧ್ಯಾಯ 13 · ಶ್ಲೋಕ 1

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಜ್ಞಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ಕೌಂತೇಯ! ಈ ಶರೀರವನ್ನು (`ಇದಂ ಶರೀರಂ`) 'ಕ್ಷೇತ್ರ' (ಹೊಲ, ಕರ್ಮಭೂಮಿ, ಅನುಭವಗಳ ತಾಣ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (`ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಇತಿ ಅಭಿಧೀಯತೇ`). ಯಾರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು (ಅದರ ಸ್ವಭಾವ, ವಿಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು) ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ (`ಏತತ್ ಯಃ ವೇತ್ತಿ`), ಅವನನ್ನು (`ತಂ`) ತತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು (ಜ್ಞಾನಿಗಳು) (`ತದ್ವಿದಃ`) 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ' (ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಅಂದರೆ ಆತ್ಮ) (`ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಇತಿ`) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (`ಪ್ರಾಹುಃ`)." ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಅಧ್ಯಾಯದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳಾದ 'ಕ್ಷೇತ್ರ' (ದೇಹ, ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿ) ಮತ್ತು 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ' (ಆ ದೇಹವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಚೇತನ, ಆತ್ಮ) ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಶರೀರವು ಒಂದು ಹೊಲದಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ ಫಸಲನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ. ಈ ಶರೀರವನ್ನು 'ನಾನು' ಎಂದು ಅರಿಯುವ ಚೇತನವೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಅಥವಾ ಜೀವಾತ್ಮ.