અધ્યાય 8 · શ્લોક 10

ભાષ્ય

પાછલા શ્લોકમાં વર્ણવેલ પરમ પુરુષનું સ્મરણ અંતકાળે કેવી રીતે કરવું તે જણાવે છે. જે મનુષ્ય 'પ્રયાણકાલે' (મૃત્યુ સમયે) 'અચલેન મનસા' (સ્થિર મનથી), 'ભક્ત્યા યુક્તઃ' (ભક્તિથી યુક્ત થઈને) 'ચ એવ યોગબલેન' – અને યોગના બળથી (પ્રાણાયામ અને ધારણાના અભ્યાસથી) 'ભ્રુવોઃ મધ્યે પ્રાણમ્ સમ્યક્ આવેશ્ય' – ભ્રમરોની વચ્ચે (આજ્ઞાચક્રમાં) પ્રાણને સારી રીતે સ્થાપિત કરીને (ઉપર વર્ણવેલ પરમાત્માનું સ્મરણ કરે છે), 'સઃ તં પરં દિવ્યમ્ પુરુષમ્ ઉપૈતિ' – તે તે પરમ દિવ્ય પુરુષને પામે છે. અંતકાળે અચળ મન, ભક્તિ, યોગબળ અને પ્રાણને આજ્ઞાચક્રમાં સ્થિર કરી પરમાત્માનું ધ્યાન ધરવાથી તે પરમ પુરુષની પ્રાપ્તિ થાય છે.