અધ્યાય 4 · શ્લોક 22
યદૃચ્છાલાભસંતુષ્ટો દ્વન્દ્વાતીતો વિમત્સરઃ ।
સમઃ સિદ્ધાવસિદ્ધૌ ચ કૃત્વાપિ ન નિબધ્યતે ॥૨૨॥
અર્થ
કોઈ ઈચ્છા કર્યા વગર સહજ રીતે જે મળે તેમાં સંતુષ્ઠ રહેનાર, ઈર્ષાથી પર, સુખદુઃખાદિ દ્વંદ્વોથી મુક્ત, તથા વિજય કે હાનિમાં સમતા રાખનાર મનુષ્ય કર્મ કરવા છતાં તેમાં બંધાતો નથી. (૨૨)
ભાષ્ય
કર્મબંધનથી મુક્ત યોગીના વધુ લક્ષણો જણાવવામાં આવ્યા છે: 'યદૃચ્છાલાભસંતુષ્ટઃ' – જે કોઈ વિશેષ પ્રયત્ન વિના, પોતાની મેળે જે કંઈ પ્રાપ્ત થાય ('યદૃચ્છા લાભ'), તેમાં જ સંતોષ માને છે, 'દ્વન્દ્वातीતઃ' – જે સુખ-દુઃખ, લાભ-હાનિ, માન-અપમાન, ઠંડી-ગરમી જેવા દ્વંદ્વોથી પર થઈ ગયો છે (એટલે કે તેનાથી પ્રભાવિત થતો નથી), 'વિમત્સરઃ' – જે મત્સર (ઈર્ષ્યા, દ્વેષ) થી રહિત છે, અને 'સમઃ સિદ્ધૌ અસિદ્ધૌ ચ' – જે કર્મની સિદ્ધિ (સફળતા) અને અસિદ્ધિ (નિષ્ફળતા) માં સમભાવ રાખે છે (હર્ષ કે શોક કરતો નથી), તેવો પુરુષ 'કૃત્વા અપિ ન નિબધ્યતે' – કર્મો કરતો હોવા છતાં પણ બંધાતો નથી. આ બધા ગુણો ચિત્તની સમતા અને સ્થિરતા દર્શાવે છે, જે નિષ્કામ કર્મયોગી માટે અનિવાર્ય છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.