અધ્યાય 2 · શ્લોક 69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी |
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः || ६९ ||
અર્થ
સર્વ પ્રાણીઓ માટે જે રાત્રિ ('યા નિશા સર્વભૂતાનામ્') સમાન છે, તેમાં (નિત્ય જ્ઞાન સ્વરૂપ પરમાત્મામાં) સંયમી ('સંયમી') જાગે છે ('જાગર્તિ'); અને જેમાં ('યસ્યામ્') સર્વ પ્રાણીઓ ('ભૂતાનિ') જાગે છે (એટલે કે સાંસારિક ભોગોમાં), તે (સ્થિતિ) તત્ત્વને જોનારા મુનિ ('પશ્યતઃ મુનેઃ') માટે રાત્રિ ('સા નિશા') સમાન છે.
ભાષ્ય
આ ગૂઢાર્થ શ્લોક જ્ઞાની (સંયમી, મુનિ) અને અજ્ઞાની (સામાન્ય પ્રાણીઓ) ના દૃષ્ટિકોણનો ભેદ દર્શાવે છે. સામાન્ય લોકો માટે જે રાત્રિ છે (એટલે કે જે અજ્ઞાત છે, અપ્રાપ્ય છે – પરમાત્મ તત્વ, આત્મજ્ઞાન), તેમાં સંયમી પુરુષ જાગૃત રહે છે, તેમાં જ રમે છે. અને સામાન્ય લોકો જેના માટે જાગે છે (સાંસારિક ભોગવિલાસ, પદાર્થો), તે જ્ઞાની મુનિ માટે રાત્રિ સમાન છે, એટલે કે તે તેના પ્રત્યે ઉદાસીન, નિદ્રાવસ્થામાં હોય તેમ વર્તે છે. બંનેની જાગૃતિ અને નિદ્રાના વિષયો તદ્દન વિપરીત હોય છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.