अध्याय 2 · श्लोक 69

स्पष्टीकरण

हा श्लोक भगवद्गीतेच्या दुसऱ्या अध्यायात येतो, जिथे श्रीकृष्ण अर्जुनाला योग आणि ज्ञानाचा उपदेश करत आहेत. या श्लोकात श्रीकृष्ण आत्मसंयमी असलेल्या आणि आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत. श्री कृष्ण सांगतात की सामान्य प्राण्यांना जे अंधकारमय आणि अज्ञात आहे, ते संयमी माणसाला कळते आणि त्याची जाणीव राहते. जे ज्ञान किंवा सत्य इतर प्राण्यांच्या दृष्टीने अंधकारमय आहे, ते ज्ञानी माणसासाठी प्रकाश आहे. याचा अर्थ सामान्य लोक भौतिक सुख-सुविधा, वासना आणि वासना यामध्ये अडकून राहतात. त्यांच्यासाठी आत्म्याचे ज्ञान आणि आत्म्याचे अनुभव हे अंधाऱ्या रात्रीसारखे आहे, जे ते पाहू शकत नाहीत. तर संयमी मनुष्य, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर ताबा ठेवला आहे आणि त्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, तो या अंधारातून बाहेर पडून सत्य पाहू शकतो. तो सांसारिक इच्छा आणि आसक्तीच्या अंधारातून वर आला आहे आणि तो ज्ञानाचा प्रकाश पाहतो. या श्लोकात 'मुनी' म्हणजे ज्याचे मन आणि इंद्रियांवर नियंत्रण आहे आणि 'संयमी' म्हणजे संयमी, म्हणजेच ज्याने आपल्या इंद्रियांवर व मनावर ताबा ठेवला आहे. अशा प्रकारे, या श्लोकाचा सार असा आहे की जो संयमी आणि ज्ञानी आहे तो इतर सामान्य प्राण्यांना अदृश्य आणि अज्ञात राहिलेले सत्य पाहू शकतो. सामान्य माणसाला रात्र (अंधार) ज्या गोष्टींचा अनुभव येतो, त्या ज्ञानी व्यक्तीसाठी दिवसा (प्रकाश) असतात.