અધ્યાય 18 · શ્લોક 46

ભાષ્ય

પોતાના સ્વાભાવિક કર્મ દ્વારા સિદ્ધિ કેવી રીતે મળે, તેની ચાવી ભગવાન અહીં આપે છે. `યતઃ ભૂતાનામ્ પ્રવૃત્તિઃ` (જે પરમાત્માથી સર્વ પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિ અને પ્રવૃત્તિ થાય છે) `યેન સર્વમ્ ઇદમ્ તતમ્` (અને જેના વડે આ સમગ્ર જગત વ્યાપેલું છે), `તમ્` (તે પરમાત્માની) `સ્વકર્મણા અભ્યર્ચ્ય` (પોતાના સ્વાભાવિક કર્મ દ્વારા પૂજા કરીને) `માનવઃ સિદ્ધિમ્ વિન્દતિ` (મનુષ્ય પરમ સિદ્ધિને પામે છે). અહીં કર્મ એ પૂજાનું સાધન બને છે. જ્યારે વ્યક્તિ પોતાના કર્તવ્ય કર્મને ફળની આશા વિના, ઈશ્વરની પૂજા સમજીને, ઈશ્વરાર્પણ બુદ્ધિથી કરે છે, ત્યારે તે કર્મ બંધનકર્તા બનવાને બદલે ચિત્ત શુદ્ધ કરનારું અને મોક્ષ અપાવનારું બની જાય છે. આ જ કર્મયોગનો સિદ્ધાંત છે.