અધ્યાય 18 · શ્લોક 16

ભાષ્ય

કર્મના પાંચ કારણો જાણ્યા પછી પણ જે ભૂલ થાય છે તે ભગવાન દર્શાવે છે. `તત્ર એવમ્ સતિ` (તે કર્મોના વિષયમાં આમ પાંચ કારણો હોવા છતાં પણ) `તુ યઃ` (પરંતુ જે મનુષ્ય) `અકૃતબુદ્ધિત્વાત્` (જેની બુદ્ધિ અશુદ્ધ છે, અસંસ્કારી છે, જેણે શાસ્ત્રજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું નથી તેને કારણે) `કેવલમ્ આત્માનम् કર્તારમ્ પશ્યતિ` (કેવળ શુદ્ધ આત્માને જ એકમાત્ર કર્તા તરીકે જુએ છે), `સઃ દુર્મતિઃ ન પશ્યતિ` (તે ખરાબ બુદ્ધિવાળો મનુષ્ય યથાર્થ રીતે જોતો નથી, સત્યને જાણતો નથી). શુદ્ધ આત્મા તો અકર્તા છે, પરંતુ અજ્ઞાની મનુષ્ય અહંકારવશ પોતાને (આત્માને) જ કર્તા માની લે છે અને કર્મના પાંચ કારણોની વાસ્તવિકતાને ભૂલી જાય છે. આવી દૃષ્ટિ ખોટી અને બંધનકારક છે.