અધ્યાય 18 · શ્લોક 15
શરીરવાઙ્મનોભિર્યત્કર્મ પ્રારભતે નરઃ ।
ન્યાય્યં વા વિપરીતં વા પઞ્ચૈતે તસ્ય હેતવઃ ॥૧૫॥
અર્થ
મનુષ્ય શરીર, વાણી અને મન વડે જે કાંઈ પણ કર્મ આરંભે છે, ભલે તે ન્યાયયુક્ત (શાસ્ત્રોક્ત) હોય કે વિપરીત (અશાસ્ત્રીય) હોય, તેના આ પાંચ જ કારણો છે.(૧૫)
ભાષ્ય
પાછલા શ્લોકમાં ગણાવેલા પાંચ કારણોની વ્યાપકતા ભગવાન દર્શાવે છે. `નરઃ` (મનુષ્ય) `શરીરવાઙ્મનોભિઃ` (શરીર, વાણી અને મન દ્વારા) `યત્ કર્મ પ્રારભતે` (જે કાંઈ પણ કર્મ શરૂ કરે છે), તે `ન્યાય્યમ્ વા` (ભલે શાસ્ત્રાનુસાર, યોગ્ય હોય) `વિપરીતમ્ વા` (કે શાસ્ત્રવિરુદ્ધ, અયોગ્ય હોય), `તસ્ય` (તે કર્મના) `એતે પઞ્ચ હેતવઃ` (આ પાંચ જ કારણો હોય છે). સારું કર્મ હોય કે ખરાબ, નાનું હોય કે મોટું, શારીરિક હોય, વાચિક હોય કે માનસિક હોય – કોઈપણ કર્મના મૂળમાં પેલા પાંચ ઘટકો (શરીર, કર્તા-અભિમાન, ઇન્દ્રિયો, પ્રયત્ન અને દૈવ) જ રહેલા હોય છે. આ સમજવાથી કર્તાપણાનો ભાવ ઓગળે છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.