અધ્યાય 16 · શ્લોક 24

ભાષ્ય

અંતિમ શ્લોકમાં ભગવાન અર્જુનને (અને સૌ મનુષ્યોને) સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન આપે છે. `તસ્માત્` (તેથી, કારણ કે શાસ્ત્ર વિના સિદ્ધિ, સુખ કે સદ્ગતિ નથી) `કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ` (શું કરવું જોઈએ અને શું ન કરવું જોઈએ, એ નક્કી કરવામાં) `તે` (તારે માટે) `શાસ્ત્રમ્ પ્રમાણम्` (શાસ્ત્ર જ એકમાત્ર પ્રમાણ છે). વેદ, સ્મૃતિ, પુરાણ વગેરે સત્શાસ્ત્રો જે આજ્ઞા કરે તે જ કર્તવ્ય છે અને જેનો નિષેધ કરે તે અકર્તવ્ય છે. `શાસ્ત્રવિધાનોક્તમ્ કર્મ` (શાસ્ત્રની વિધિમાં કહેવાયેલું કર્મ શું છે તે) `જ્ઞાત્વા` (જાણીને) `ઇહ` (આ સંસારમાં) `કર્तुम् अर्हसि` (તે જ કર્મ કરવું તારે માટે યોગ્ય છે). મનુષ્યે પોતાની મનસ્વી ઇચ્છાઓને છોડીને શાસ્ત્રાનુસાર જીવન જીવવું જોઈએ, તે જ તેના કલ્યાણનો માર્ગ છે.

ૐ તત્સદિતિ... આ મંત્ર સાથે સોળમો અધ્યાય, 'દૈવાસુરસંપદ્વિભાગયોગ', પૂર્ણ થાય છે. આ અધ્યાયમાં મોક્ષદાયી દૈવી ગુણો અને બંધનકર્તા આસુરી દુર્ગુણોનું વિગતવાર વર્ણન કરી, નરકના ત્રણ દ્વાર (કામ, ક્રોધ, લોભ) નો ત્યાગ કરવા અને કર્તવ્ય-અકર્તવ્યના નિર્ણય માટે શાસ્ત્રને પ્રમાણ માનવાની આજ્ઞા આપવામાં આવી છે.