અધ્યાય 13 · શ્લોક 32

ભાષ્ય

આત્માની અલિપ્તતાને સમજાવવા ભગવાન એક સુંદર અને સુપ્રસિદ્ધ દૃષ્ટાંત આપે છે. `યથા` (જેમ) `સર્વગતમ્` (સર્વત્ર વ્યાપેલું) `આકાશમ્` (આકાશ) `સૌક્ષ્મ્યાત્` (પોતાની સૂક્ષ્મતાને કારણે) `ન ઉપલિપ્યતે` (કશાથી લેપાતું નથી, કાદવ, ધૂળ વગેરે તેને ચોંટતા નથી), `તથા` (તે જ પ્રમાણે) `આત્મા` (આત્મા) `સર્વત્ર દેહે અવસ્થિતઃ` (બધે જ શરીરમાં રહેલો હોવા છતાં) `ન ઉપલિપ્યતે` (શરીરના ગુણદોષોથી, કર્મોથી કે વિકારોથી લેપાતો નથી). આકાશ સર્વત્ર છે, બધી વસ્તુઓમાં છે, પણ તે વસ્તુઓના ગુણદોષ તેને સ્પર્શતા નથી કારણ કે તે અત્યંત સૂક્ષ્મ અને અસંગ છે. તે જ રીતે, આત્મા પણ શરીરમાં સર્વત્ર વ્યાપેલો છે, પણ તે શરીરથી અત્યંત સૂક્ષ્મ અને ભિન્ન હોવાને કારણે શરીરના ધર્મોથી અલિપ્ત રહે છે.