અધ્યાય 13 · શ્લોક 23

ભાષ્ય

ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞના જ્ઞાનનું અંતિમ ફળ ભગવાન અહીં સ્પષ્ટ કરે છે. `યઃ` (જે મનુષ્ય) `પુરુષમ્` (પુરુષને, એટલે કે આત્માને તેના શુદ્ધ સ્વરૂપમાં) `ચ પ્રકૃતિમ્ ગુણૈઃ સહ` (અને ગુણો સહિત પ્રકૃતિને, તેના વિકારો અને બંધનકારક સ્વભાવ સાથે) `એવમ્ વેત્તિ` (આ પ્રમાણે યથાર્થ રીતે જાણે છે), `સઃ` (તે જ્ઞાની પુરુષ) `સર્વથા વર્તમાનઃ અપિ` (ભલે તે (પ્રારબ્ધ અનુસાર) કોઈ પણ અવસ્થામાં રહેતો હોય કે કોઈ પણ કાર્ય કરતો દેખાતો હોય), `ન ભૂયઃ અભિજાયતે` (તે ફરીથી જન્મ પામતો નથી). પુરુષ (આત્મા) અકર્તા, અભોક્તા, નિત્ય, શુદ્ધ છે અને પ્રકૃતિ જ કર્તા, ભોક્તા (જીવ રૂપે) અને પરિવર્તનશીલ છે - આ ભેદનું દૃઢ જ્ઞાન જેને થઈ ગયું છે, તે મુક્ત થઈ જાય છે. તે શરીરમાં રહેવા છતાં અને કર્મો કરતો દેખાવા છતાં, આંતરિક રીતે અલિપ્ત રહે છે અને તેથી પુનર્જન્મના ચક્રમાંથી છૂટી જાય છે.