અધ્યાય 13 · શ્લોક 24

ભાષ્ય

આત્મસાક્ષાત્કાર કરવાના, એટલે કે ક્ષેત્રજ્ઞને જાણવાના, જુદા જુદા માર્ગો ભગવાન અહીં દર્શાવે છે. `કેચિત્` (કેટલાક સાધકો) `આત્માનમ્` (આત્માને) `આત્મના` (પોતાની શુદ્ધ થયેલી બુદ્ધિ વડે) `ધ્યાનેન` (ધ્યાન દ્વારા) `આત્મનિ પશ્યન્તિ` (પોતાના અંતઃકરણમાં જ જુએ છે, સાક્ષાત્કાર કરે છે). આ ધ્યાનયોગનો માર્ગ છે. `અન્યે` (બીજા કેટલાક) `સાંખ્યેન યોગેન` (સાંખ્યયોગ એટલે કે જ્ઞાનયોગ દ્વારા, તત્ત્વોના વિવેક અને નિદિધ્યાસન દ્વારા) આત્માને જાણે છે. `ચ અપરે` (અને વળી બીજા કેટલાક) `કર્મયોગેન` (નિષ્કામ કર્મયોગ દ્વારા, ચિત્ત શુદ્ધ કરીને) આત્માને પામે છે. અહીં મુખ્ય ત્રણ માર્ગો - ધ્યાનયોગ, જ્ઞાનયોગ (સાંખ્ય) અને કર્મયોગ - નો ઉલ્લેખ છે, જે સાધકની યોગ્યતા અને રુચિ અનુસાર અપનાવી શકાય છે અને તે બધા અંતે આત્મજ્ઞાન તરફ જ દોરી જાય છે.