अध्याय 13 · श्लोक 23

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णांनी पुरुष (आत्मा) आणि प्रकृति (माया) यांना खऱ्या अर्थाने समजून घेतलेली व्यक्ती जन्म-मृत्यूच्या फेऱ्यातून कशी मुक्त होते हे सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे. तत्त्वज्ञान: जो पुरुष (आत्मा) आणि प्रकृति (माया) यांचे गुण त्यांच्या संपूर्णतेमध्ये जाणतो तो समजतो की: माया (प्रकृती) ही संपूर्ण सृष्टी क्षणिक, नाशवंत, जड आणि शाश्वत आहे. आत्मा (आत्मा) शाश्वत, चैतन्य, निराकार आणि अविनाशी आहे. परमात्मा (ईश्वर) शुद्ध, ज्ञानी आणि सच्चिदानंदघन आहे, जो आत्म्याचा शाश्वत अंश आहे. त्याग आणि एकता: जेव्हा या प्रकारचे तत्वज्ञान असलेली व्यक्ती सर्व सांसारिक गोष्टींचा त्याग करून भगवंताशी एकरूपतेमध्ये स्थित असते, तेव्हा त्याला खऱ्या अर्थाने ज्ञान प्राप्त होते. अशी व्यक्ती वर्तमानात (प्रत्येक परिस्थितीत आणि काळात) कृती करत असताना जन्म-मृत्यूच्या फेऱ्यातून मुक्त होते. भावार्थ: हा श्लोक शिकवतो की ज्ञान प्राप्त करून, आणि प्रकृती आणि पुरुषाची अचूक ओळख करून, मनुष्य कर्म करूनही पुनर्जन्मापासून मुक्त होऊ शकतो. अशा प्रकारे खऱ्या ज्ञानानेच आत्म्याला शाश्वत शांती प्राप्त होते.