અધ્યાય 13 · શ્લોક 21
પુરુષઃ પ્રકૃતિસ્થો હિ ભુઙ્ક્તે પ્રકૃતિજાન્ગુણાન્ ।
કારણં ગુણસઙ્ગોઽસ્ય સદસદ્યોનિજન્મસુ ॥૨૧॥
અર્થ
જ્યાં સુધી પ્રકૃતિ –વ્યાપાર કરે છે-ત્યાં સુધી-સુખ-દુઃખ ઉત્પન્ન થતાં રહે છે-અને પુરુષ –તે ભોગવે છે. (ભોગવવાં પડે છે)..........(૨૧)
(નોંધ: આ શ્લોકનું ગુજરાતી ભાષાંતર અધૂરું અને અસ્પષ્ટ લાગે છે. મૂળ સંસ્કૃતનો ભાવ વધુ સ્પષ્ટ છે.)
ભાષ્ય
પુરુષ (આત્મા) શા માટે સુખ-દુઃખ ભોગવે છે અને સંસારમાં બંધાય છે, તેનું કારણ અહીં સ્પષ્ટ થાય છે. `હિ` (કારણ કે) `પુરુષઃ પ્રકૃતિસ્થઃ` (પુરુષ પ્રકૃતિમાં સ્થિત થયેલો હોવાથી, એટલે કે શરીર અને મન સાથે તાદાત્મ્ય સાધીને રહેલો હોવાથી) `પ્રકૃતિજાન્ ગુણાન્ ભુઙ્ક્તે` (પ્રકૃતિમાંથી જન્મેલા ગુણોને એટલે કે સુખ, દુઃખ, મોહ વગેરે ભાવોને ભોગવે છે). તે પોતે ગુણાતીત હોવા છતાં પ્રકૃતિ સાથે જોડાવાને કારણે ગુણોનો અનુભવ કરે છે. `અસ્ય` (આ પુરુષના) `સદસદ્યોનિજન્મસુ` (સારી અને ખરાબ યોનિઓમાં જન્મ લેવાનું) `કારણમ્` (કારણ) `ગુણસઙ્गઃ` (ગુણો સાથેનો તેનો સંગ, તેની આસક્તિ જ છે). સત્ત્વગુણ, રજોગુણ કે તમોગુણ પ્રત્યેની આસક્તિને કારણે જ જીવાત્મા વારંવાર જુદી જુદી યોનિઓમાં જન્મ લે છે અને સંસારચક્રમાં ફસાયેલો રહે છે. ગુણો સાથેનો સંગ જ બંધનનું મૂળ કારણ છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.