અધ્યાય 13 · શ્લોક 15

ભાષ્ય

તે જ્ઞેય બ્રહ્મની સર્વવ્યાપકતા અને સૂક્ષ્મતાનું વર્ણન ચાલુ રહે છે. તે `ભૂતાનામ્ બહિઃ અન્તઃ ચ` (સર્વ પ્રાણીઓની બહાર અને અંદર પણ વ્યાપ્ત છે). તે `અચરમ્ ચરમ્ એવ ચ` (સ્થાવર અને જંગમ – બધું જ તે પોતે જ છે). સમગ્ર સૃષ્ટિ તેનું જ સ્વરૂપ છે. તે `સૂક્ષ્મત્વાત્` (અત્યંત સૂક્ષ્મ હોવાને કારણે) `તત્ અવિજ્ઞેયમ્` (તે સામાન્ય બુદ્ધિ કે ઇન્દ્રિયો દ્વારા જાણી શકાતું નથી). તેની સૂક્ષ્મતાને કારણે જ તે અજ્ઞાનીઓ માટે `દૂરસ્થમ્` (ખૂબ દૂર રહેલું છે), પરંતુ `ચ અન્તિકે ચ તત્` (તે જ્ઞાનીઓ માટે અત્યંત સમીપ પણ છે, કારણ કે તે પોતાના આત્મા સ્વરૂપે જ રહેલું છે). તે દૂર પણ છે અને નજીક પણ છે, બહાર પણ છે અને અંદર પણ છે, સ્થાવર પણ છે અને જંગમ પણ છે – આ તેની સર્વવ્યાપક અને અચિંત્ય પ્રકૃતિ દર્શાવે છે.