અધ્યાય 1 · શ્લોક 43
ઉત્સાદ્યન્તે જાતિધર્માઃ કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ || ||૪૩||
ઉત્સન્નકુલધર્માણાં મનુષ્યાણાં જનાર્દન |
અર્થ
...સનાતન જાતિધર્મો ('જાતિધર્માઃ શાશ્વતાઃ') અને કુળધર્મો ('કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ') નષ્ટ થઈ જાય છે. હે જનાર્દન! જેમના કુળધર્મો નષ્ટ થઈ ગયા છે ('ઉત્સન્ન-કુલધર્માણામ્'), તેવા મનુષ્યોનો...
ભાષ્ય
અર્જુન કુળનાશ અને વર્ણસંકરતાના પરિણામે થતા સામાજિક અને ધાર્મિક વ્યવસ્થાના ભંગાણનો સારાંશ આપે છે. તે કહે છે કે આ દોષોને કારણે, સમાજના આધાર સમાન એવા જાતિના (વર્ણના) સનાતન ધર્મો અને કુળના સનાતન ધર્મો - બંનેનો ઉચ્છેદ થઈ જાય છે ('ઉત્સાદ્યન્તે'). જાતિધર્મ એટલે વર્ણ પ્રમાણેના કર્તવ્યો અને નિયમો, અને કુળધર્મ એટલે કુળની પરંપરાઓ અને રીતિ-રિવાજો. આ બંને સમાજની સ્થિરતા અને નૈતિકતા માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા હતા. જ્યારે આ ધર્મો જ નષ્ટ થઈ જાય, ત્યારે તેવા મનુષ્યોની શી ગતિ થાય છે તે વિશે તે આગળ જણાવે છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.