अध्याय 7 · श्लोक 4

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला सांगतात की हे जग ज्या आठ घटकांनी बनले आहे ते सर्व त्यांचे विविध प्रकार आहेत (निसर्गाचे आठ घटक). श्रीकृष्ण म्हणतात की हे आठ तत्वे आहेत: भूमी (पृथ्वी): हा स्थूल तत्व आहे, जो सर्व भौतिक वस्त्रांचा आधार आहे. वर (पाणी): हा देखील स्थूल घटक आहे, जो जीवनाचा आधार आहे आणि सर्व द्रव तयार करतो. गुदा (अग्नी): हा एक स्थूल घटक आहे, जो उष्णता आणि ऊर्जेचा स्रोत आहे. वायु (वायु) : हा स्थूल तत्व आहे, जो सर्व जीवांना जीवन देणारी वायु आहे. खा (आकाश): हे स्थूल तत्व आहे, जे सर्व घटकांना स्थान आणि मर्यादा देते. मन (मन): हे सूक्ष्म तत्व आहे, जे सर्व भावना, विचार आणि इच्छा यांचे केंद्र आहे. बुद्धी (बुद्धी): हा सूक्ष्म घटक आहे, जो सर्व निर्णय समजून घेण्याची आणि घेण्याची क्षमता प्रतिबिंबित करतो. अहंकार (अहंकार): हे सूक्ष्म तत्व आहे, जे व्यक्तिमत्व आणि स्व-परिभाषा दर्शवते. या आठ तत्वांच्या मिश्रणाने संपूर्ण विश्वाची निर्मिती झाली आहे. श्रीकृष्ण सांगत आहेत की हे सर्व घटक त्यांचे स्वतःचे विभाग आहेत, म्हणजेच ही सर्व ईश्वराच्या महाशक्तीची रूपे आहेत. हे घटक मुळात निसर्गाचे मूलभूत घटक आहेत आणि त्यांच्याद्वारेच या जगाची सर्व क्रिया चालते. अशाप्रकारे, श्रीकृष्ण हे स्पष्ट करतात की ही संपूर्ण सृष्टी त्यांच्या शक्तींनी बनलेली आहे आणि तो या जगाचा निर्माता आहे.