अध्याय 5 · श्लोक 3

स्पष्टीकरण

या श्लोकात श्रीकृष्ण 'खऱ्या त्यागाचे' महत्त्व सांगतात. सामान्यतः संन्यास म्हणजे त्याग, संयम आणि अलिप्तता, परंतु येथे श्रीकृष्ण आणखी एक महत्त्वाचा पैलू ठळक करतात. संन्यासी असा नाही जो केवळ बाह्य वस्त्र किंवा जीवनशैलीत संन्यास करतो, तर तो तो असतो जो आपल्या मनाला सर्व तिरस्कार आणि वासनांपासून मुक्त करतो. या श्लोकात "नित्यसंन्यासी" हा शब्द वापरण्यात आला आहे, जो सूचित करतो की खरा संन्यासी तो आहे जो प्रत्येक वेळी, प्रत्येक परिस्थितीत आपल्या भावना आणि इच्छांवर नियंत्रण ठेवतो. द्वेष आणि इच्छा (म्हणजे एखाद्या गोष्टीची इच्छा) या दोन्ही गोष्टी माणसाला जगाच्या बंधनात बांधून ठेवण्याचे काम करतात. जेव्हा आपण कोणत्याही गोष्टीचा किंवा व्यक्तीचा द्वेष करतो तेव्हा तो द्वेष आपल्या विचारांना बांधतो. त्याचप्रमाणे जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीची किंवा परिस्थितीची खूप इच्छा असते तेव्हा ती मिळण्याची किंवा न मिळण्याची चिंता आपल्याला अस्वस्थ करते. येथे श्रीकृष्ण अर्जुनला शिकवत आहेत की जीवनात खरा आनंद आणि मुक्ती तेव्हाच शक्य आहे जेव्हा आपण या द्वेष आणि इच्छांच्या संघर्षांवरून उठून दुर्गुणांपासून मुक्त होऊ. ही मानसिक अवस्था हाच खरा त्याग आहे, जी माणसाला जीवनाच्या बंधनातून मुक्त करते. त्यामुळे या श्लोकाचा संदेश असा आहे की, बाह्य त्यागापेक्षा आंतरिक शुद्धी आणि द्वेष आणि वासनांपासून मुक्त मन हे महत्त्वाचे आहे. हाच खरा त्याग आहे जो माणसाला जीवनाच्या बंधनातून आनंदाने मुक्त करू शकतो.