અધ્યાય 5 · શ્લોક 3

ભાષ્ય

ભગવાન સાચા સંન્યાસીની ઓળખ આપે છે, જે બાહ્ય વેશ પર નહીં પણ આંતરિક સ્થિતિ પર આધારિત છે. 'યઃ ન દ્વેષ્ટિ ન કાઙ્ક્ષતિ' – જે પુરુષ ન તો કોઈ પ્રત્યે દ્વેષ રાખે છે (અપ્રિય વસ્તુ કે પરિસ્થિતિ પ્રત્યે અણગમો) અને ન તો કશાની આકાંક્ષા રાખે છે (પ્રિય વસ્તુ કે પરિસ્થિતિની ઇચ્છા), 'સઃ નિત્યસંન્યાસી જ્ઞેયઃ' – તેને તું હંમેશા સંન્યાસી જ જાણવો, ભલે તે ગૃહસ્થ હોય અને કર્મો કરતો હોય. સાચો સંન્યાસ કર્મોના બાહ્ય ત્યાગમાં નથી, પણ મનની રાગ-દ્વેષ રહિત સ્થિતિમાં છે. 'હિ' – કારણ કે, 'મહાબાહો!' (હે મહાબાહુ અર્જુન), 'નિર્દ્વન્દ્વઃ' – જે આવા રાગ-દ્વેષ આદિ દ્વંદ્વોથી રહિત થઈ જાય છે, તે 'સુખં બન્ધાત્ પ્રમુચ્યતે' – સુખપૂર્વક, સહેલાઈથી સંસાર બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે. આમ, કર્મયોગી પણ જો રાગ-દ્વેષથી પર હોય તો તે નિત્ય સંન્યાસી જ છે.