अध्याय 2 · श्लोक 67

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला समजावून सांगत आहेत की जेव्हा माणसाचे मन त्याच्या इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवते (जे नेहमी वस्तूंकडे आकर्षित होतात) तेव्हा त्याची बुद्धी (प्रज्ञा) नष्ट होते, जसे पाण्यातील जोरदार वारा वाहून नेतो. हा श्लोक इंद्रिय आणि मनाच्या संयमाची गरज स्पष्ट करतो. इंद्रिये नेहमी बाह्य वस्तूंकडे आकर्षित होतात आणि मन देखील त्यांचे अनुसरण करते. जर मन इंद्रियांनी आकर्षित झाले तर ते माणसाची बुद्धी आणि विवेक नष्ट करते. भगवान श्रीकृष्ण एका उदाहरणाद्वारे हे स्पष्ट करतात: ज्याप्रमाणे जोरदार वाऱ्याने बोट पाण्यात वाहून जाते, त्याचप्रमाणे अनियंत्रित मन, इंद्रियांच्या मागे लागून, बुद्धीला त्रास देते. त्याचे सार हे आहे की जेव्हा मनुष्य आपल्या मनाला इंद्रियांच्या अधीन करतो तेव्हा त्याची प्रज्ञा (बुद्धी आणि विवेक) नष्ट होते. ज्या व्यक्तीची बुद्धी आणि विवेक त्याच्या नियंत्रणात नाही, तो योग्य निर्णय घेऊ शकत नाही किंवा तो आध्यात्मिक प्रगती करू शकत नाही. त्यामुळे बुद्धी स्थिर राहून योग्य दिशेने वाटचाल करता यावी म्हणून इंद्रियांवर आणि मनावर नियंत्रण असणे अत्यंत आवश्यक आहे. भगवान कृष्ण येथे शिकवतात की आत्मसंयम आणि इंद्रियांवर विजय हाच जीवनात शाश्वत शांती आणि यशाचा मार्ग आहे.