अध्याय 2 · श्लोक 66

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की ज्याची बुद्धी योगाने (आत्मसाक्षात्कार) सुसज्ज नाही, त्याची बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. जो मनुष्य इंद्रियांवर व मनावर ताबा ठेवत नाही तो कधीही ध्यान (योग) मध्ये स्थिर होऊ शकत नाही आणि जो ध्यानात स्थिर राहू शकत नाही तो कधीही खरा आनंद आणि शांती अनुभवू शकत नाही. येथे "आयुक्त" म्हणजे जो इंद्रियांच्या ताब्यात आहे आणि ज्याने मनाला वश केले नाही. अशा व्यक्तीसाठी कोणतीही स्थायी बुद्धिमत्ता (समाधी) असू शकत नाही. जी व्यक्ती आपल्या मनावर नियंत्रण ठेवू शकत नाही, त्याच्या भावना देखील स्थिर राहू शकत नाहीत. आणि ज्यांच्या भावना स्थिर नाहीत त्यांना शांती मिळू शकत नाही. शांततेच्या अनुपस्थितीत आनंद मिळणे अशक्य आहे, कारण जेव्हा मन अस्वस्थ असते तेव्हा माणसाला आनंदाचा अनुभव घेणे शक्य नसते. या श्लोकाचा सार असा आहे की योग (आत्मसंयम आणि ध्यान) शिवाय खरी शांती आणि आनंदाची प्राप्ती शक्य नाही. इंद्रियांच्या नियंत्रणात राहून माणूस खऱ्या सुख-शांतीपासून वंचित राहतो. म्हणून, भगवान श्रीकृष्ण येथे आत्म-नियंत्रण, ध्यान आणि योगाचे महत्त्व सांगत आहेत.