अध्याय 18 · श्लोक 2

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण दोन प्रकारच्या त्यागाची चर्चा करत आहेत. संन्यासाच्या पहिल्या प्रकाराबद्दल, पंडितजन (जाणकार लोक) मानतात की जेव्हा एखादी व्यक्ती विशिष्ट परिणाम मिळविण्यासाठी केलेली इंद्रिय क्रिया (जसे की यज्ञ, दान, तपस्या इ.) सोडून देते, तेव्हा हा संन्यास होय. ही कर्मे करण्याचा उद्देश काही विशेष लाभ मिळवणे, जसे की संतती, संपत्ती किंवा काही संकटातून मुक्ती मिळवणे हा असतो. म्हणून या कर्मांचा त्याग हा संन्यास मानला जातो. दुस-या प्रकारच्या संन्यासाच्या दृष्टीकोनातून जे अनुभवी व ज्ञानी आहेत, ते सर्व कर्मांचे फळ त्याग करणे हा संन्यास मानतात. याचा अर्थ असा की एखाद्याने केवळ कृती करण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे आणि त्यांच्या परिणामांची चिंता करू नये. येथे 'सर्वकर्मफलत्याग' म्हणजे सर्व प्रकारच्या कर्मांच्या फळाची आशा आणि इच्छा सोडून देणे. देवाप्रती असलेली भक्ती, देवतांची उपासना, माता-पिता आणि शिक्षकांची सेवा, यज्ञ, दान, तपश्चर्या आणि वर्णाश्रमानुसार जीवन या सर्व कर्तव्यांमध्ये हा दृष्टिकोन दिसून येतो. अशा प्रकारे, या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण आपल्याला सांगतात की संन्यास म्हणजे केवळ वासनायुक्त कर्मे सोडून देणे इतकेच मर्यादित नाही तर त्याचा अर्थ सर्व कर्मांच्या फळाची अपेक्षा आणि त्याबद्दलची आसक्ती सोडणे असा आहे. खरा त्याग म्हणजे काय हे समजून घेण्यासाठी केवळ कृतीच नव्हे तर कृतींच्या परिणामांची इच्छा देखील सोडणे आवश्यक आहे.