अध्याय 18 · श्लोक 17

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णांनी त्याग आणि कर्म या तत्वज्ञानाचे सखोल विवेचन केले आहे. या श्लोकाचा मुख्य अर्थ असा आहे की, ज्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नाही आणि ज्याची बुद्धी सांसारिक गोष्टींशी जोडलेली नाही, त्या व्यक्तीवर प्रत्यक्ष कर्मांचा प्रभाव पडत नाही. **श्लोकाचे स्पष्टीकरण:** १. **'यस्य नहंकृतो भवो'** - ज्या व्यक्तीला अहंकार नाही, ज्याचे मन स्वावलंबनापासून मुक्त आहे आणि 'मी करत आहे' अशा विचारांपासून मुक्त आहे. २. **'बुद्धिर्यस्य न लिप्यते'** - ज्याची बुद्धी सांसारिक वस्त्रे, सुखसोयी किंवा कर्मे यात गुंतत नाही. अशा व्यक्तीची बुद्धी स्थिर आणि शांत असते आणि त्याला बाह्य गोष्टींबद्दल कोणतेही आकर्षण किंवा आसक्ती नसते. 3. **'हत्वपि सा इमाल्लोकं हंति'** - जरी अशा व्यक्तीने या जगात हिंसा केली तरी ती प्रत्यक्षात हिंसा नाही. 4. **'न हंति न निबध्याते'** - अशी व्यक्ती कोणाचीही हत्या करत नाही किंवा पापातही अडकत नाही. अशा प्रकारे या श्लोकात हे सिद्ध झाले आहे की खरा संन्यासी किंवा योगी तोच आहे ज्याच्या मनात अहंकार आणि आसक्ती नाही. त्यांनी केलेल्या कृती, जरी बाह्यतः हिंसा म्हणून दिसल्या तरी प्रत्यक्षात पाप किंवा गुलाम होत नाहीत. अशा व्यक्तीला कर्माचे खरे स्वरूप समजते आणि त्याची कृती नि:स्वार्थ, नि:स्वार्थ आणि जगाच्या हितासाठी असते. अशा प्रकारे, व्यक्ती कर्माच्या परिणामांपासून मुक्त राहते आणि आत्म्याची खरी स्थिती प्राप्त करते.