अध्याय 18 · श्लोक 18

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवद्गीतेच्या शेवटच्या अध्यायाचा समारोप करताना विविध प्रकारचे कर्म आणि ज्ञान सांगितले आहे. येथे आपल्याला तीन मुख्य गोष्टी सांगितल्या आहेत: ज्ञान, ज्ञान आणि ज्ञान: ज्ञान: एक घटक किंवा माहिती ज्याद्वारे आपण काहीतरी जाणून घेऊ शकतो. ज्ञान (ज्ञानाची वस्तू): ज्ञात असलेली वस्तू किंवा विषय. जाणकार: जाणणारी किंवा ज्ञान प्राप्त करणारी व्यक्ती किंवा अस्तित्व. या तिन्ही गोष्टी मिळून कृतीची प्रेरणा मिळते. म्हणजेच कृतीची प्रेरणा ज्ञान, जाणकार आणि जाणकार यांच्यातील संबंधातून निर्माण होते. करण, कर्म आणि कर्ता: कर्ण (वाद्य): ज्या साधनांद्वारे क्रिया केली जाते. क्रिया: केलेली कृती किंवा कार्य. कर्ता: ती व्यक्ती किंवा संस्था जी काम करते किंवा ज्याला काम करावे लागते. या तिन्ही गोष्टी मिळून कर्माचे पूर्ण स्वरूप बनते. म्हणजेच कारण, क्रिया आणि विषय यांच्यातील संबंधाने कर्माची क्रिया पूर्ण होते. या श्लोकाद्वारे हे स्पष्ट करण्यात आले आहे की कर्म आणि ज्ञान यांच्या विविध पैलू एकमेकांशी जोडलेले आहेत आणि त्यांचे एकंदर स्वरूप कृती-प्रेरणा आणि कृती-संग्रहामध्ये दिसून येते. अशा प्रकारे, कर्म, ज्ञान आणि त्यांच्या पैलूंचे समग्र विश्लेषण या श्लोकात केले आहे, जे कर्मयोगाची खोली समजून घेण्यास मदत करते.