अध्याय 13 · श्लोक 19

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण निसर्ग आणि मानव यांचे ज्ञान देत आहेत. येथे निसर्ग आणि मनुष्य हे अनंत काळापासून म्हणजेच अमर्याद काळापासून अस्तित्वात आहेत असे मानले जाते. या श्लोकाचा उद्देश हे स्पष्ट करणे हा आहे की प्रकृती आणि पुरुष हे दोन्ही शाश्वत आहेत आणि त्यांची उत्पत्ती आसक्ती, द्वेष आणि इतर दुर्गुणांमुळे आहे. प्रकृती (प्रकृती): ही सृष्टीची मूळ ऊर्जा आहे, ज्यामध्ये तीन गुण असतात - सत् (सत्त्व), रजस (रजस) आणि तम (तम). हे गुण सर्व शारीरिक आणि मानसिक बदल, विकार आणि परिधान यांचा आधार आहेत. पुरुष (पुरुषः): हे आत्मा किंवा ईश्वराचे रूप आहे, जे केवळ साक्षीदार आहे आणि निसर्गाला सहकार्य करते. माणसाचे अस्तित्व जन्माला येत नाही आणि नष्टही होत नाही. दुर्गुण (विकारः): हे दुर्गुण, आसक्ती आणि तिरस्कार यांसारख्या प्रवृत्ती आहेत, ज्याचा परिणाम व्यक्तीच्या मानसिक स्थितीवर आणि स्वभावावर होतो. श्लोकाचा सारांश: या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण आपल्याला समजावून सांगत आहेत की प्रकृति आणि पुरुष हे दोन्ही शाश्वत आहेत आणि सर्व परिवर्तनशीलता आणि गुण प्रकृतीपासून उत्पन्न होतात. आसक्ती आणि तिरस्कार यांसारखे विकारही निसर्गाच्या गुणांतून निर्माण होतात आणि हे गुण विविध वस्तूंची आणि सजीवांची वैशिष्ट्ये ठरवतात. अशा प्रकारे, या श्लोकाद्वारे, भगवान श्रीकृष्ण प्रकृती आणि पुरुषाच्या शाश्वत स्वभाव आणि गुणांवर आधारित सर्व शारीरिक आणि मानसिक प्रक्रिया स्पष्ट करतात.