अध्याय 13 · श्लोक 2
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत । क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥ १३-२ ॥
अर्थ
हे भारता (अर्थात भरतवंशी अर्जुना), तू सर्व क्षेत्रांमध्ये क्षेत्रज्ञ अर्थात जीवात्माही मलाच समज आणि क्षेत्र व क्षेत्रज्ञ अर्थात विकारांसहित प्रकृती व पुरुष यांना जे तत्त्वतः जाणणे, ते ज्ञान आहे, असे माझे मत आहे. ॥ १३-२ ॥
स्पष्टीकरण
श्रीकृष्ण अर्जुनला समजावून सांगत आहेत की सर्व क्षेत्रांत 'क्षेत्रज्ञ' म्हणजेच आत्मा हाच ईश्वर आहे. येथे 'क्षेत्र' म्हणजे शरीर किंवा क्षेत्र ज्यामध्ये जीवन घडते आणि 'क्षेत्रज्ञ' म्हणजे हे शरीर किंवा क्षेत्र जाणणारा. श्रीकृष्ण म्हणतात की, प्रत्येक जीवात असलेली चैतन्य किंवा आत्मा हा वास्तवात स्वतःच असतो. हा श्लोक असेही सांगतो की 'क्षेत्र' आणि 'क्षेत्रज्ञ' यांच्यातील संबंध समजून घेणे हाच खरा ज्ञानाचा आधार आहे. 'क्षेत्र' म्हणजेच निसर्ग आणि 'क्षेत्रज्ञ' म्हणजेच मनुष्य या दोन्ही घटकांचे ज्ञान घेणे हेच खरे ज्ञान आहे. श्रीकृष्ण म्हणतात की हे सत्य ज्याला समजते तो खरा ज्ञानी असतो. या श्लोकात श्रीकृष्ण स्पष्ट करतात की आत्मा किंवा आत्मा ज्याला 'क्षेत्रज्ञ' म्हणतात, तो सर्व प्राणिमात्रांमध्ये सारखाच असतो आणि तो भगवंताचे रूप आहे. अशा प्रकारे, तो अर्जुनाला शिकवत आहे की आत्मा आणि शरीर यातील फरक समजून घेणे हेच खरे ज्ञान आहे आणि हे ज्ञान प्राप्त करणे ही खरी आध्यात्मिक प्रगती आहे. श्रीकृष्णाचे असे मत आहे की ज्या व्यक्तीला हा भेद समजतो तो जीवनातील गहन रहस्ये समजून घेण्यास सक्षम होतो आणि ही समज त्याला मोक्षाच्या मार्गाकडे घेऊन जाते.
Banaka ॲपमधील पाठ आणि स्पष्टीकरण.