अध्याय 13 · श्लोक 16

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णांनी भगवंताचे स्वरूप आणि त्यांचे गुण यांचे वर्णन केले आहे. येथे सांगितले आहे की भगवंत सर्वत्र विराजमान आहे, परंतु त्याचे अस्तित्व अद्वितीय आणि अद्वितीय रूपात आहे. हा श्लोक आपण सविस्तरपणे समजून घेऊया: "अविभक्तम् च भूतेषु विभक्तिमिव चा स्थितम्": येथे असे म्हटले आहे की देव प्रत्यक्षात विभागलेला (विभक्त) नाही, तर तो सर्वत्र एकाच स्वरूपात उपस्थित आहे. ज्याप्रमाणे आकाशाला (इथर) कोणतेही विभाजन नाही, ते सर्व अंतराळात समान रीतीने पसरलेले आहे, त्याचप्रमाणे देव देखील एकरूप आणि विभक्त आहे. तथापि, याच देवाचे अस्तित्व चराचर (सर्व सजीव आणि निर्जीव वस्तू) मध्ये विभाजित (विभक्त) स्वरूपात अनुभवले जाते. उदाहरणार्थ, एकच आकाश अनेक पात्रांमध्ये (घडे, भांडी इ.) विभागलेले दिसते, परंतु प्रत्यक्षात ते एकच आकाश आहे. त्याचप्रमाणे, देव सर्व प्राणी आणि वस्तूंमध्ये विभागलेला दिसतो, परंतु प्रत्यक्षात तो एक आहे. “भूतभर्ति च जगेरायम ग्रासिष्णु प्रभुविष्णु च”: या भागात भगवंताचे तीन मुख्य गुण सांगितले आहेत: “भूतभारती”: देव हा भूतांचा पालनकर्ता आहे. तो सर्व प्राणी आणि वस्तूंचे पालनपोषण करतो. "ग्रशिष्णु": तो संहारक आहे. तो वेळेत सर्वकाही नष्ट करतो, जेणेकरून विश्वाची पुनर्रचना शक्य होईल. "प्रभविष्णु": तो विश्वाचा निर्माता आहे. तो सर्व प्राणी आणि वस्तू निर्माण करतो. अशा प्रकारे या श्लोकाद्वारे श्रीकृष्णाने भगवंताचे वेगळेपण, त्याचे सर्वव्यापीत्व आणि त्याचे गुण स्पष्ट केले आहेत. देव सर्वत्र एकाच रूपात अस्तित्वात आहे, परंतु त्याचे अस्तित्व आणि प्रभाव वेगवेगळ्या रूपात अनुभवास येतो आणि तो सर्व सजीवांचा निर्माता, निर्माता आणि पालनकर्ता आहे.