अध्याय 11 · श्लोक 39

स्पष्टीकरण

वायुमोग्निः भगवान श्रीकृष्णाची वायू, यम आणि अग्नि या रूपात पूजा केली जाते. येथे वायु म्हणजे वातावरण किंवा महत्वाची वायु, यम म्हणजे मृत्यूची देवता आणि अग्नि म्हणजे अग्निची देवता. वरुण: शशांक: वरुण हा समुद्र आणि आकाशाचा देव आहे आणि शशांक हा चंद्राचा देव आहे. या दोघांच्याही रूपात श्रीकृष्ण विराजमान आहेत. प्रजापती: प्रजापती हा विश्वाचा निर्माता आहे. येथे भगवान श्रीकृष्णाला प्रजापती म्हणूनही ओळखले जात आहे. प्रपितामह: प्रपितामह म्हणजे परम पितामह, म्हणजेच ब्रह्मा, जो विश्वाचा निर्माता आहे. भगवान श्रीकृष्णाचीही ब्रह्मस्वरूपात पूजा केली जाते. या श्लोकात, अर्जुन भगवान श्रीकृष्णाच्या या सर्व रूपांना नतमस्तक आहे आणि त्यांची अमर्याद शक्ती आणि महिमा स्वीकारत आहे. हजार वेळा नतमस्तक झाले तरी त्यांची देवाप्रती असलेली भक्ती पूर्ण होऊ शकत नाही, असे त्यांचे म्हणणे आहे. येथे त्यांची भक्ती आणि समर्पणाची खोली दिसून येते. भगवान श्रीकृष्णाच्या विशाल रूपाची अमर्यादता आणि सर्वव्यापीता दाखवणे हा या श्लोकाचा मुख्य उद्देश आहे. अर्जुन भगवंताचे देवत्व आणि सामर्थ्य प्रत्येक रूपात ओळखून पुन्हा पुन्हा नमस्कार करत आहे.