ಅಧ್ಯಾಯ 4 · ಶ್ಲೋಕ 13

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಭಗವಂತನು ಸಮಾಜದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. "ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (`ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ`) ಗುಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ (`ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಶಃ`) ನನ್ನಿಂದ (`ಮಯಾ`) ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (`ಸೃಷ್ಟಂ`). ಅದರ (`ತಸ್ಯ`) ಕರ್ತೃವಾಗಿದ್ದರೂ (`ಕರ್ತಾರಂ ಅಪಿ`) ನನ್ನನ್ನು (`ಮಾಂ`) ಅಕರ್ತೃವೆಂದೂ (ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಗೆ ಅಂಟದವನೆಂದೂ) ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯನೆಂದೂ (ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದವನೆಂದೂ) (`ಅಕರ್ತಾರಂ ಅವ್ಯಯಂ`) ತಿಳಿ (`ವಿದ್ಧಿ`)." ಸಮಾಜದ ಸುಗಮ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ (ಗುಣ - ಸತ್ವ, ರಜ, ತಮ) ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ಕರ್ಮ)ಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವು ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನು ಅದರಿಂದ ಅಲಿಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಜನ್ಮಾಧಾರಿತ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಗುಣ-ಕರ್ಮಾಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.