अध्याय 4 · श्लोक 13

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णाने चार वर्णांची निर्मिती सांगितली आहे. ते म्हणतात की 'चातुवर्ण्यम्' म्हणजे चार वर्ण - ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र - हे मीच निर्माण केले आहे. या वर्णांची विभागणी गुण (स्वभाव) आणि कर्म (कृती) यांच्या आधारे करण्यात आली आहे. भगवान श्रीकृष्ण असेही सांगतात की मी या वर्णांचा निर्माता आहे आणि मला 'कर्ताराम' म्हणजेच कर्ता समजले पाहिजे, परंतु मी स्वतः 'अव्ययम्' म्हणजेच अचल आणि अविनाशी आहे. स्पष्टीकरण: या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णाने जातिव्यवस्था निर्माण करण्याची जबाबदारी स्वत:वर घेतली आहे, पण ती स्पष्ट करण्याचा मार्गही त्यांनी स्पष्ट केला आहे. ते म्हणाले की वर्णव्यवस्था ही जात किंवा जन्मावर आधारित नसून योग्यता आणि कर्मावर आधारित आहे. या व्यवस्थेचा उद्देश समाजात सुव्यवस्था राखणे हा आहे, जेणेकरून प्रत्येक व्यक्ती त्याच्या गुण आणि कर्मानुसार आपली कर्तव्ये पार पाडू शकेल. भगवान श्री कृष्णाने हे देखील स्पष्ट केले की ते या सृष्टीचे निर्माता आहेत, परंतु ते स्वतः अविनाशी आणि पलीकडे आहेत. ही शिकवण आपल्याला समजते की देव त्याच्या निर्मितीच्या पलीकडे आहे आणि त्याचे स्वतःचे अस्तित्व अपरिवर्तनीय आहे. अशाप्रकारे, भगवान श्रीकृष्णांनी सूचित केले आहे की जरी ते सृष्टी आणि तिच्या व्यवस्थेचे निर्माता असले तरी ते स्वतः कोणत्याही बदलाच्या किंवा विनाशाच्या पलीकडे आहेत.