અધ્યાય 8 · શ્લોક 4
અધિભૂતં ક્ષરો ભાવઃ પુરુષશ્ચાધિદૈવતમ્ ।
અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર દેહે દેહભૃતાં વર ॥૪॥
અર્થ
હે નરશ્રેષ્ઠ ! જે નાશવંત પદાર્થો છે તે અધિભૂત છે. પુરુષ ( ચૈતન્ય અધિષ્ઠાતા ) અધિદૈવ છે. આ દેહમાં જે સાક્ષીભૂત છે તે હું અધિયજ્ઞ છું.(૪)
ભાષ્ય
ભગવાન બાકીના ત્રણ પ્રશ્નોના ઉત્તર આપે છે: ૪. **અધિભૂત:** 'ક્ષરઃ ભાવઃ અધિભૂતમ્' – ક્ષર ભાવ એટલે કે જે નાશવંત સ્વભાવવાળા છે તે સર્વ પદાર્થો (પંચમહાભૂત અને તેનાથી બનેલું જગત) અધિભૂત છે. ૫. **અધિદૈવ:** 'પુરુષઃ ચ અધિદૈવતમ્' – પુરુષ એટલે કે હિરણ્યગર્ભ, સમષ્ટિ જીવ, સૂર્યમંડળમાં રહેલું ચૈતન્ય જે સર્વ દેવતાઓનો આધાર છે, તે અધિદૈવ છે. ૬. **અધિયજ્ઞ:** 'હે દેહભૃતામ્ વર!' (હે દેહધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન!) 'અત્ર દેહે અહમ્ એવ અધિયજ્ઞઃ' – આ દેહમાં સર્વ યજ્ઞોના ભોક્તા અને ફળદાતા રૂપે રહેલો હું (પરમાત્મા, અંતર્યામી વિષ્ણુ) જ અધિયજ્ઞ છું. આમ, ભગવાને અર્જુનના છ પ્રશ્નોના ઉત્તર આપી દીધા.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.