અધ્યાય 8 · શ્લોક 3
શ્રીભગવાન ઉવાચ ।
અક્ષરં બ્રહ્મ પરમં સ્વભાવોઽધ્યાત્મમુચ્યતે ।
ભૂતભાવોદ્ભવકરો વિસર્ગઃ કર્મસંજ્ઞિતઃ ॥૩॥
અર્થ
શ્રીભગવાન બોલ્યા બ્રહ્મ અવિનાશી અને સર્વ શ્રેષ્ઠ છે. તેનો સ્વ-ભાવ અધ્યાત્મ છે. પ્રાણીની ઉત્પતિ ને લીધે જે વિસર્ગ, દેવોને ઉદ્દેશી યજ્ઞમાં કરેલું દ્રવ્યપ્રદાન, તેને કર્મ કહે છે.(૩)
ભાષ્ય
ભગવાન અર્જુનના પ્રથમ ત્રણ પ્રશ્નોના ઉત્તર આપે છે: ૧. **બ્રહ્મ:** 'પરમમ્ અક્ષરં બ્રહ્મ' – જે પરમ (સર્વોચ્ચ) અને અક્ષર (અવિનાશી, ક્યારેય નાશ ન પામનાર) તત્ત્વ છે, તે બ્રહ્મ છે. આ પરમાત્માનું નિર્ગુણ, નિરાકાર, શાશ્વત સ્વરૂપ છે. ૨. **અધ્યાત્મ:** 'સ્વભાવઃ અધ્યાત્મમ્ ઉચ્યતે' – તે પરબ્રહ્મનો જ જીવરૂપે રહેલો પોતાનો ભાવ, એટલે કે જીવાત્મા, જે દેહમાં 'સ્વયં' શાસન કરે છે, તેને અધ્યાત્મ કહેવાય છે. તે પરમાત્માનો અંશ છે જે શરીરમાં આત્મભાવે રહેલો છે. ૩. **કર્મ:** 'ભૂતભાવોદ્ભવકરઃ વિસર્ગઃ કર્મસંજ્ઞિતઃ' – ભૂતોના ભાવ (શરીર વગેરે) ને ઉત્પન્ન કરનારો જે વિસર્ગ (ત્યાગ, સૃષ્ટિ રચનાની ક્રિયા, દેવોને ઉદ્દેશીને દ્રવ્યનો ત્યાગ એટલે કે યજ્ઞ) છે, તેને કર્મ કહેવાય છે. આ તે ક્રિયા છે જે જીવોને જન્મ અને શરીર ધારણ કરાવે છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.