અધ્યાય 8 · શ્લોક 12
સર્વદ્વારાણિ સંયમ્ય મનો હૃદિ નિરુધ્ય ચ ।
મૂર્ધ્ન્યાધાયાત્મનઃ પ્રાણમાસ્થિતો યોગધારણામ્ ॥૧૨॥
અર્થ
જે ઈન્દ્રિયોરૂપી સર્વ દ્વારોનો નિરોધ કરી ,ચિત્તને હદયમાં સ્થિર કરી ,ભ્રુકુટી ના મધ્યભાગમાં પોતાના પ્રાણવાયુને સ્થિર કરી યોગાભ્યાસમાં સ્થિર થાય.(૧૨)
ભાષ્ય
તે પરમ પદ પામવાની યોગ પ્રક્રિયાનું વર્ણન કરે છે. 'સર્વદ્વારાણિ સંયમ્ય' – (શરીરના નવેય દ્વારો, ખાસ કરીને જ્ઞાનેન્દ્રિયોને) સર્વ દ્વારોને સંયમિત કરીને (વિષયોમાંથી પાછા ખેંચીને), 'મનઃ હૃદિ નિરુધ્ય ચ' – મનને હૃદયકમળમાં સ્થિર કરીને, 'આત્મનઃ પ્રાણમ્ મૂર્ધ્નિ આધાય' – પોતાના પ્રાણવાયુને મૂર્ધામાં (બ્રહ્મરંધ્રમાં, સહસ્રાર ચક્રમાં) સ્થાપિત કરીને, 'યોગધારણામ્ આસ્થિતઃ' – યોગધારણામાં સ્થિત થયેલો (સાધક)... (આગળના શ્લોક સાથે જોડાય છે). આ ઇન્દ્રિય સંયમ, મનોનિગ્રહ અને પ્રાણાયામ દ્વારા પ્રાણને ઊર્ધ્વગામી બનાવવાની યોગિક ક્રિયા છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.